Πρωτογενές πλεόνασμα, οικονομική βιωσιμότητα και κοινωνική προοπτική Reviewed by Momizat on . Της Ελενας Παπαδοπούλου,οικονομολόγου - επιστημονικής συνεργάτιδας στο "Ιδρυμα Ν. Πουλαντζάς"   Ένα από τα βασικά επιχειρήματα της κυβέρνησης σχετικά με τη Της Ελενας Παπαδοπούλου,οικονομολόγου - επιστημονικής συνεργάτιδας στο "Ιδρυμα Ν. Πουλαντζάς"   Ένα από τα βασικά επιχειρήματα της κυβέρνησης σχετικά με τη Rating: 0

Πρωτογενές πλεόνασμα, οικονομική βιωσιμότητα και κοινωνική προοπτική

Πρωτογενές πλεόνασμα, οικονομική βιωσιμότητα και κοινωνική προοπτική

Της Ελενας Παπαδοπούλου,οικονομολόγου – επιστημονικής συνεργάτιδας στο “Ιδρυμα Ν. Πουλαντζάς”

 

elenaΈνα από τα βασικά επιχειρήματα της κυβέρνησης σχετικά με την πορεία του οικονομικού της προγράμματος είναι ότι αυτό θα φανερώσει τις αρετές του «εν καιρώ». Ας αποφύγουμε -για την οικονομία του θέματος- το ερώτημα «πόσο καιρό», μιας και η κυβέρνηση θεωρεί ότι έχει δώσει ήδη μια απάντηση («το πρώτο βήμα της σταθεροποίησης έγινε με  την επίτευξη του πρωτογενούς πλεονάσματος της Γενικής Κυβέρνησης»), για να δούμε το περιεχόμενο της απάντησης αυτής λίγο πιο αναλυτικά.

Χοντρικά, σ’ αυτή τη συζήτηση μας ενδιαφέρουν δύο πράγματα (που αποτελούν και τα βασικά σημεία της αντιπαράθεσης). Το πρώτο είναι αν πράγματι υπάρχει πρωτογενές πλεόνασμα, που εδράζονται οι αμφιβολίες για το αντίθετο και ποια είναι τα θολά σημεία της κουβέντας. Το δεύτερο –και πιο ουσιώδες- αφορά την πραγματική οικονομική, κοινωνική, αλλά και πολιτική σημασία του επιχειρήματος περί σταθεροποίησης (ή μη) της οικονομίας, το αντίτιμό της, η βιωσιμότητά της και φυσικά το αν αποτελεί το πρώτο βήμα σε μια διαδικασία εξόδου από την κρίση.

Ξεκινάμε με κάποιες θεωρητικές αναφορές, που όμως ελπίζουμε ότι θα κάνει τη βάση της συζήτησης λίγο πιο στέρεη.

 

Σε τι αναφέρεται το πρωτογενές πλεόνασμα;

 

Τα δύο βασικά ισοζύγια που σχετίζονται με τα δημοσιονομικά μεγέθη της οικονομίας είναι το Ισοζύγιο του Κρατικού Προϋπολογισμού (η διαφορά δηλαδή μεταξύ εσόδων και δαπανών του τακτικού προϋπολογισμού και του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων) και το Ισοζύγιο της Γενικής Κυβέρνησης (αυτό δηλαδή που περιλαμβάνει επιπλέον τα αντίστοιχα ισοζύγια των ΝΠΔΔ, των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης, των Οργανισμών Κοινωνικής Ασφάλισης και των Νοσοκομείων). Και στις δύο περιπτώσεις το πρωτογενές αποτέλεσμα (πλεόνασμα ή έλλειμμα) προκύπτει μετά την αφαίρεση των τόκων από τα αντίστοιχα ισοζύγια.

Αυτό που μας ενδιαφέρει κυρίως εδώ είναι το πρωτογενές  αποτέλεσμα της Γενικής Κυβέρνησης.

 

Πώς υπολογίζεται το πρωτογενές αποτέλεσμα;

 

Ένα από τα σημεία που δημιουργούν σύγχυση σχετικά με το μέγεθος (και το πρόσημο) του πρωτογενούς αποτελέσματος είναι ο τρόπος με τον οποίο υπολογίζεται. Το Υπουργείο Οικονομικών, η ελληνική και η ευρωπαϊκή στατιστική υπηρεσία και η τρόικα (στο  Μνημόνιο) χρησιμοποιούν διαφορετικές λογιστικές μεθόδους, οι οποίες βέβαια μπορούν, με τις ανάλογες προσαρμογές να καταλήξουν σε “ομώνυμες” συγκρίσεις.

Πολύ συνοπτικά, οι δύο βασικές μέθοδοι που χρησιμοποιούνται είναι η ταμειακή  και η δημοσιονομική (δεδουλευμένη). Με την ταμειακή μέθοδο, τα έσοδα και οι δαπάνες καταγράφονται λογιστικά όταν εισπράττονται ή εκταμιεύονται, ανεξάρτητα πότε δημιουργήθηκε η υποχρέωση. Με την δεδουλευμένη μέθοδο, τα έσοδα και οι δαπάνες καταγράφονται όταν δημιουργείται η υποχρέωση, ανεξάρτητα από το πότε θα πληρωθεί. Επιπλέον, τα μεγέθη μπορούν να καταγράφονται σε τροποποιημένη ταμειακή βάση. Η μέθοδος αυτή είναι πιο «θολή», καθώς τα περισσότερα στοιχεία καταγράφονται ταμειακά, ορισμένα όμως υπολογίζονται σε δημοσιονομική βάση.

Για τον υπολογισμό των στοιχείων της Γενικής Κυβέρνησης, το Υπουργείο Οικονομικών χρησιμοποιεί τη μεθοδολογία της ταμειακής βάσης, ενώ η ΕΛΣΤΑΤ και η Eurostat, υπολογίζουν τα στοιχεία σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Σύστημα Λογαριασμών (ESA-95) σε δεδουλευμένη βάση.

 

Πώς αξιολογείται η επίδοση της χώρας

 

Η επίδοση της κυβέρνησης σε σχέση με τους στόχους του Μνημονίου θα κριθεί από το Ισοζύγιο της Γενικής Κυβέρνησης που αναμένεται να πιστοποιηθεί τον Απρίλιο από την Eurostat. Για να υπολογιστεί το ισοζύγιο όπως θέλει η Eurostat, η κυβέρνηση θα κάνει μια σειρά προσαρμογές. Αυτές είναι οι λεγόμενες εθνικολογιστικές προσαρμογές, οι οποίες δεν μπορούν να εκτιμηθούν εκ των προτέρων. Μια εικόνα μπορεί να πάρει κανείς από την Εισηγητική Έκθεση του Προϋπολογισμού 2014 (σελ. 78-79). Επιπλέον, και για να μην μπούμε σε πολλές λεπτομέρειες, σύμφωνα με το Μνημόνιο, από το αποτέλεσμα που θα βγάλει η Eurostat θα αφαιρεθούν κάποια ποσά –το μεγαλύτερο τμήμα των οποίων αφορά τις επιστροφές κερδών των Κεντρικών Τραπεζών.

 

Βήματα προσαρμογής:

 

Πρωτογενές Ισοζύγιο Κρατικού Προϋπολογισμού

+    Ισοζύγιο ΟΤΑ, Ασφαλιστικών Ταμείων κλπ

=    Πρωτογενές Ισοζύγιο Γενικής Κυβέρνησης (σε ταμειακή βάση)

+/-    Εθνικολογιστικές Προσαρμογές

=    Πρωτογενές Ισοζύγιο Γενικής Κυβέρνησης κατά ESA95 – Eurostat (σε δημοσιονομική-δεδουλευμένη  βάση)

+/-    Προσαρμογές που προβλέπονται από το Μνημόνιο

=    Πρωτογενές Ισοζύγιο Γενικής Κυβέρνησης σύμφωνα με το Πρόγραμμα Οικονομικής Πολιτικής (Μνημόνιο)

 

Οι αριθμοί: Προβλέψεις για το πρωτογενές αποτέλεσμα της Γενικής Κυβέρνησης (2013)

 

Στο προσχέδιο του Κρατικού Προϋπολογισμού, η πρόβλεψη για το πρωτογενές αποτέλεσμα σύμφωνα με τη μεθοδολογία του Μνημονίου αφορούσε πλεόνασμα 812 εκ. ευρώ. Σε όρους ESA-95 η αντίστοιχη πρόβλεψη ήταν 3.915 εκ. ευρώ. Όπως φαίνεται στον παρακάτω πίνακα [στήλη «πραγματοποιήσεις»] τα μεγέθη αυτά δεν έχουν ακόμα επιβεβαιωθεί (αυτό θα γίνει τον Απρίλιο). Τα μόνα στοιχεία που έχουμε στη διάθεσή μας προκύπτουν από το τελευταίο δελτίο στοιχείων της Γενικής Κυβέρνησης που εξέδωσε το Υπουργείο Οικονομικών, και τις δηλώσεις του Υπουργείου ότι το τελικό πλεόνασμα θα είναι αρκετά μεγαλύτερο από τον στόχο των 812 εκ.

 

Πρωτογενές αποτέλεσμα Κρατικού Προϋπολογισμού- Γενικής Κυβέρνησης 2013        
  Πραγματοποιήσεις Στόχοι Μεθοδολογία  
    Υπ. Οικ. ΜΠΔΣ  
Πρωτογενές Ισοζύγιο Γενικής Κυβέρνησης        
Υπ. Οικ. –

Μηνιαία Στοιχεία Γενικής Κυβέρνησης Δεκ. ‘13

-450 -1377   Ταμειακή βάση
  (θα κλείσει σε -934)      
Υπ. Οικ.-

Εισηγητική Έκθεση Κρατικού Προϋπολογισμού 2014

 

; 3918 3594 ESA 95 / Eurostat – δεδουλευμένη βάση
Υπ. Οικ.-

Εισηγητική Έκθεση Κρατικού Προϋπολογισμού 2014

; 812 489 Μεθοδολογία Μνημονίου

 

Γιατί αμφισβητείται το πρωτογενές πλεόνασμα;

 

Ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις της Γενικής Κυβέρνησης

 

Υπάρχουν εδώ ένα βασικό σημείο που πρέπει να προσέξουμε και αφορά τις ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις της Γενικής Κυβέρνησης. Οι ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις το 2012 ήταν 8.475 εκ. ευρώ (δελτίο εκτέλεσης προϋπολογισμού- Δεκέμβριος 2013) και οι εκκρεμείς επιστροφές φόρων ήταν 724 εκ. Δηλαδή, το σύνολο των υποχρεώσεων ήταν 9,2 δις. Οι ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις της Γενικής Κυβέρνησης το 2013 ήταν 4.147 εκ. και οι εκκρεμείς επιστροφές φόρων ήταν 519 εκ. Δηλαδή, το σύνολο των υποχρεώσεων ήταν 4,7 δις

Οι πληρωμές που έγιναν μέσα στο 2013 ανήλθαν σε 5.513 εκ. για την εξόφληση υποχρεώσεων της Γενικής Κυβέρνησης (από την ειδική πίστωση) και σε 642 εκ. για επιστροφές φόρων. Δηλαδή το σύνολο των πληρωμών ήταν 6,2 δις. Οι συνολικές υποχρεώσεις λοιπόν στο τέλος του 2013 θα έπρεπε να είναι 9,2-6,2=3

 

δις. Η διαφορά 4,7-3=1,7 δις είναι το σύνολο των νέων ληξιπρόθεσμων που δημιούργησε η κυβέρνηση και οι οποίες αν πληρώνονταν θα μείωναν ισόποσα το πρωτογενές αποτέλεσμα.

 

Το «κοινωνικό αποτέλεσμα»

 

Ανεξάρτητα από τα πολλά τεχνικά ζητήματα που σχετίζονται με τους τελικούς αριθμούς, ακόμα και αν ήμασταν διατεθειμένοι να πιστέψουμε τη γνωστή ιστορία της «παλίρροιας που θα σηκώσει όλες τις βάρκες»(trickle-down effect) -παρότι σίγουρα δεν είμαστε- ακόμα και αν ήμασταν διατεθειμένοι να δεχτούμε ότι οι μαύρες τρύπες των δημοσιονομικών δεν θα εξαφανίσουν για μία ακόμα φορά τα βεγγαλικά της τεχνητής ευφορίας, είναι αυτό το πρώτο βήμα; Είναι αξιόπιστο ένα πρώτο βήμα που στηρίζεται στην διάλυση του παραγωγικού δυναμικού της οικονομίας σε μια λογική εσωτερικής υποτίμησης χωρίς τέλος; Για την οικονομία του χώρου δανειζόμαστε μια φράση από την τελευταία έκθεση του Γραφείο Προϋπολογισμού της  Βουλής: Η διαφαινόμενη σταθεροποίηση της οικονομίας πραγματοποιείται με την «…ταυτόχρονη εξασθένιση των μακροχρόνιων προοπτικών για ανάκαμψη, τη διεύρυνση των κοινωνικών ανισοτήτων και τη διόγκωση της ανεργίας σε πρωτοφανή επίπεδα: προβλήματα τα οποία μπορούν να εξελιχθούν σε κινδύνους για την μετέπειτα πορεία της χώρας».

Κυρίως όμως, αυτό που δεν πρέπει ποτέ να μας διαφεύγει είναι η ουσία αυτής της συζήτησης: ποιο είναι το κόστος της προσαρμογής, ποιο είναι το κόστος του όποιου πλεονάσματος σε σχέση με τα αποτελέσματά του. Εδώ υπάρχει μια μεγάλη διαφορά προσέγγισης. Για την κυβέρνηση το τεράστιο κοινωνικό κόστος που συνεπάγεται η ευθυγράμμιση προς τις απαιτήσεις των δανειστών αποτελεί «λευκό θόρυβο». Σε μια κοινωνία που μαστίζεται από την ανεργία, την ανασφάλεια, τις ανισότητες και την υποβάθμιση της ποιότητα ζωής σε όλα τα επίπεδα αντιτείνει μια αμφιλεγόμενη ανάκαμψη σε ένα αόριστο μέλλον (και πολλή υπομονή). Όμως, το κοινωνικό αποτέλεσμα δεν είναι μια αμελητέα μεταβλητή μέσα στη μεγάλη εικόνα, είναι η ίδια η μεγάλη εικόνα, το τελικό ζητούμενο.

Αφήστε το σχόλιο σας

Επιστροφή στην κορυφή