“Τη Θεοδώρα πολλοί αγνοούν, την Κασσιανή ουδείς…” Reviewed by Momizat on . Μεγάλη Τρίτη σήμερα και η ατμόσφαιρα βαραίνει από τους μελαγχολικούς τόνους που αποπνέει το γνωστό τροπάριο της Κασσιανής. Παρακάμπτοντας την ευαγγελική εικόνα Μεγάλη Τρίτη σήμερα και η ατμόσφαιρα βαραίνει από τους μελαγχολικούς τόνους που αποπνέει το γνωστό τροπάριο της Κασσιανής. Παρακάμπτοντας την ευαγγελική εικόνα Rating: 0

“Τη Θεοδώρα πολλοί αγνοούν, την Κασσιανή ουδείς…”

“Τη Θεοδώρα πολλοί αγνοούν, την Κασσιανή ουδείς…”

Μεγάλη Τρίτη σήμερα και η ατμόσφαιρα βαραίνει από τους μελαγχολικούς τόνους που αποπνέει το γνωστό τροπάριο της Κασσιανής.

Παρακάμπτοντας την ευαγγελική εικόνα της ν πολλας μαρτίαις περιπεσούσης γυναικός, αξίζει να σταθούμε στην προσωπικότητα της γυναίκας που έγραψε αυτούς τους στίχους και τους έχρισε με το μύρο της ποίησης και της μουσικής.

polixeniΤης Πολυξένης Μαρκούτη

Κλασική φιλόλογος, υποψήφια διδάκτωρ ΑΠΘ

Η Κασσιανή, κατά κόσμον Εικασία ή Κασία, έζησε μεταξύ των ετών 805/10 και 865 μ. Χ. Κόρη εύπορης οικογένειας, με πνευματική καλλιέργεια σπάνια για γυναίκα της εποχής, βρέθηκε γύρω στο 830 μ. Χ. ανάμεσα στις πολύφερνες, ευειδείς κορασίδες που προορίζονταν για τη θέση της αυτοκράτειρας δίπλα στον Θεόφιλο.
Το έπαθλο των «καλλιστείων»: ένα μήλο και στη συνέχεια ο αυτοκρατορικός θρόνος. Μεγάλο το δέλεαρ για κάθε νεαρή κοπέλα που φανταζόταν τον εαυτό της ως πρώτη κυρία της αυτοκρατορίας. Ανάμεσα στις επίδοξες αυτοκράτειρες ο Θεόφιλος ξεχώρισε αμέσως την όμορφη Κασσιανή.
Μαζί με το μήλο όμως της πρόσφερε την ευκαιρία να χαραχτεί ανεξίτηλα στη μνήμη μας μέσω της αποστομωτικής απάντησής της στο δηκτικό του σχόλιο κ γυναικός τα χείρω. Εύστροφη και ετοιμόλογη η Κασσιανή, του απάντησε με θάρρος κ γυναικός τα κρείττω.
Οι θρησκευτικές συνδηλώσεις είναι σαφείς: η γυναίκα ως Εύα και η γυναίκα ως Παναγία αντίστοιχα. Βαρύ το πλήγμα για τον εγωισμό ενός άνδρα και δη αυτοκράτορα, καθώς η ευφυΐα και η παρρησία θεωρούνταν ελαττώματα σε έναν κόσμο, ο οποίος προέκρινε τη σιωπή ως «κόσμημα» και ως γυναικεία αρετή (ας θυμηθούμε τον στίχο του Σοφοκλή γυναιξ κόσμον σιγ φέρει). Για τον λόγο αυτόν απορρίφθηκε η Κασσιανή και επελέγη η λιγότερο ομιλητική Θεοδώρα εκ Παφλαγονίας, η οποία θα προσέθετε περισσότερους πόντους στο δημόσιο προφίλ του αυτοκράτορα ως μια σεμνή και διακριτική παρουσία δίπλα του.
Η συνέχεια της ιστορίας είναι γνωστή: η Θεοδώρα βασίλευσε δίπλα στον Θεόφιλο, η Κασσιανή έγινε μοναχή περίπου το 843 μ. Χ. Έκτοτε έζησε «γράφοντας ένδοξους στίχους στα γόνατα του Θεού»: άφησε πίσω της μια πλούσια συλλογή από ύμνους, τροπάρια και στίχους μη θρησκευτικού περιεχομένου. Το τροπάριο που ψάλλεται σήμερα συνοδεύεται από μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα παράδοση αναφορικά με τις συνθήκες σύνθεσής του.
Η Κασσιανή έγραφε τους στίχους, όταν αντιλήφθηκε την άφιξη της αυτοκρατορικής φρουράς στο μοναστήρι. Ήταν ο Θεόφιλος, ο οποίος επιθυμούσε να τη δει για τελευταία φορά πριν πεθάνει. Έχοντας αφοσιωθεί στο Θεό και αφήνοντας οριστικά πίσω της τα πάθη του παρελθόντος, η Κασσιανή κρύφτηκε, για να μην τον συναντήσει, αφήνοντας το τροπάριο ημιτελές στο κελί της. Διαβάζοντας τους στίχους ο Θεόφιλος άφησε ένα ρυάκι συγκίνησης και μεταμέλειας να τρέξει από τα μάτια του, επειδή σε μια στιγμή εγωιστικής παρόρμησης και απερισκεψίας έχασε μια όμορφη γυναίκα, γεμάτη ευγένεια, λεπτότητα, ευφυΐα και μεγαλείο ψυχής. Λέγεται μάλιστα πως ο στίχος ν ν τ παραδείσ Εα τ δειλινόν, κρότον τος σν χηθεσα, τ φόβ εκρύβη ανήκει σε εκείνον. Φεύγοντας από τη μονή εντόπισε την κρυμμένη Κασσιανή, αλλά σεβάστηκε την επιθυμία της και δεν της μίλησε. Μετά την αποχώρηση του Θεόφιλου η Κασσιανή διάβασε την προσθήκη του και ολοκλήρωσε στιχουργικά το τροπάριο.
Ανεξάρτητα από το κατανυκτικό κλίμα της ημέρας και τη διήγηση του ύμνου για τη συντριβή που κατέκλυζε την «αλείψασα με μύρο τους αχράντους πόδας του Κυρίου», η δημιουργός του με το προσωπικό της παράδειγμα αποτίναξε τον ζυγό των πατριαρχικών δομών και στερεοτύπων που πρόβαλλαν τη γυναίκα ως τερον της ανδρικής φύσης, ως πηγή κακών και παραλογισμού, που αντιτίθεται στον ορθολογισμό και την κοινωνική νόρμα του ανδρός.
Ως Εύα και ως Πανδώρα (για να παραπέμψουμε και στον αντίστοιχο αρχαιοελληνικό μύθο), αρχετυπικό συνώνυμο των αχαλίνωτων παθών και της άκρατης περιέργειας. Η στάση και η κοσμοθεωρία της Κασσιανής ανέδειξαν τη γυναικεία φύση σε πηγή ζωής, έμπνευσης και δημιουργίας. Προτίμησε τον μοναστικό μανδύα από την αυτοκρατορική πορφύρα, απορρίπτοντας έτσι τη δυνατότητα να βρεθεί στην κορυφή μιας αυτοκρατορίας, διατήρησε ωστόσο ακέραιη την υπερηφάνεια και την αξιοπρέπειά της. Αν δεν διέθετε τόλμη, θα αποκτούσε χλιδή και κοινωνική επιφάνεια. Κι αν εξασφάλιζε αυτά τα δύο, δεν θα αποκτούσε τη φήμη και τον θαυμασμό που εμπνέει ως σήμερα.
Τη Θεοδώρα πολλοί αγνοούν. Την Κασσιανή ουδείς…

Αφήστε το σχόλιο σας

Επιστροφή στην κορυφή