70 χρόνια από την καταστροφή της Μεσοχώρας από τους Γερμανούς Reviewed by Momizat on . Ή το αποτρόπαιο πρόσωπο του Ναζισμού στη Μεσοχώρα...   Η 2α Νοεμβρίου του 1943 είναι βαθιά χαραγμένη στην ιστορία της Μεσοχώρας. 70 χρόνια συμπληρώνονται φ Ή το αποτρόπαιο πρόσωπο του Ναζισμού στη Μεσοχώρα...   Η 2α Νοεμβρίου του 1943 είναι βαθιά χαραγμένη στην ιστορία της Μεσοχώρας. 70 χρόνια συμπληρώνονται φ Rating: 0

70 χρόνια από την καταστροφή της Μεσοχώρας από τους Γερμανούς

70 χρόνια από την καταστροφή της Μεσοχώρας από τους Γερμανούς

Ή το αποτρόπαιο πρόσωπο του Ναζισμού στη Μεσοχώρα…

 

Η 2α Νοεμβρίου του 1943 είναι βαθιά χαραγμένη στην ιστορία της Μεσοχώρας. 70 χρόνια συμπληρώνονται φέτος από την αποφράδα εκείνη μέρα που το τέρας του Ναζισμού έδειξε το αποτρόπαιο πρόσωπό του σε ένα μικρό χωριό της ορεινής Πίνδου. Το χωριό πυρπολήθηκε και 3 άοπλοι πολίτες δολοφονήθηκαν εν ψυχρώ. Το γεγονός αυτό μπορεί να μην συγκρίνεται με τα Καλάβρυτα, το Δίστομο ή το Κομμένο Άρτας αλλά ανάμεσα στα μαρτυρικά χωριά και η Μεσοχώρα ένιωσε τη μπότα του Ναζισμού στην πιο αποτρόπαια μορφή του.

Η καταστροφή  είχε δρομολογηθεί με την απόφαση των Γερμανών να διασχίσουν την οροσειρά της Πίνδου. Η εκκαθαριστική επιχείρηση είχε περισσότερο συμβολικό χαρακτήρα, μετά τη συνθηκολόγηση των Ιταλών στους οποίους υπαγόταν ο Ασπροπόταμος, παρά την καταστροφή όλων των κέντρων ανεφοδιασμού και τη συντριβή των αντιστασιακών ομάδων που δραστηριοποιούνταν στην περιοχή.

Η Μεσοχώρα είχε γίνει για λίγο η έδρα της Εθνικής Αντίστασης. Εδώ συναντιούνται οι κορυφαίοι ηγέτες του ΕΛΑΣ Στέφανος Σαράφης , Άρης Βελουχιώτης, Σαμαρινιώτης και άλλοι και επίσης καταφτάνουν οι Άγγλοι σύνδεσμοι της Βρετανικής Στρατιωτικής Αποστολής που ήταν στο αρχηγείο του Ζέρβα. Το στρατηγείο του Άρη Βελουχιώτη στεγαζόταν στα Σακαίικα, στο συνοικισμό Σπίτια. Αυτός ανέθεσε την υπεράσπιση των γεφυρών Μεσοχώρας και Μυρόφυλλου στον ίλαρχο Γ. Ζαρογιάννη (Καβαλάρη). Οι κάτοικοι της Μεσοχώρας ζουν στιγμές αγωνίας. Άλλοι πιστεύουν ότι δεν θα σπάσει η άμυνα στο στενό της γέφυρας, άλλοι πιστεύουν στο αήττητο των Γερμανών, όλοι όμως σκέπτονται τις οικογένειές και τις περιουσίες τους. Σε κάθε περίπτωση όμως αφήνουν την υπεράσπιση του χωριού στους ΕΛΑΣίτες αντάρτες.

Δυστυχώς για την Ελληνική Αντίσταση δεν υπήρξε συντονισμός για την από κοινού αντιμετώπιση των Γερμανών. Έτσι μετά από σύγκρουση των Γερμανών με τον ΕΔΕΣ στην περιοχή Θεοδωριάνων-Νεράιδας και την απώθησή του, οι Γερμανοί προχωρούν στην κοιλάδα του Ασπροποτάμου με κατεύθυνση τη Μεσοχώρα. Το βράδυ της 31ης Οκτωβρίου 1943 οι Γερμανοί διανυκτερεύουν στις Λογγιές Αετού. Το πρωί της 1ης Νοεμβρίου προχωρούν προς Μεσοχώρα. Δυνάμεις του ΕΛΑΣ είχαν αναπτυχθεί στη γραμμή άμυνας: Πετράλωνο Αρματωλικού- Καμάρα –Κωστινίκα- Φαρμάκη –κορυφή Κούτσικου. Η σύγκρουση, γνωστή και ως η Μάχη της Μεσοχώρας, κράτησε από το πρωί μέχρι το απόγευμα. Οι Γερμανοί αφού κατάφεραν και σκότωσαν την ομάδα πυροβόλου στην αριστερή πλευρά του ποταμού,  υπερκέρασαν από τη Μαλόραχη τη γραμμή άμυνας και οι δυνάμεις το ΕΛΑΣ αναγκάστηκαν να συμπτυχθούν.

Ο ίδιος ο Γ. Ζαρογιάννης γράφει:
«(…)το τάγμα κατέλαβε θέσεις χιαστί της γέφυρας, επί των υψωμάτων, τα οποία προσφέρονταν για την άμυνά της (…)Χαράματα, την 1η Νοεμβρίου, άρχισε να εμφανίζεται η εμπροσθοφυλακή και η φάλαγγα υπολογίστηκε σε δύναμη συντάγματος, συνοδευόμενη από ορειβατική πυροβολαρχία. Μόλις έφτασαν σε απόσταση 200μ. άρχισε η μάχη, χωρίς να μπορούν να πλησιάσουν τη γέφυρα απ’ τα διασταυρούμενα πυρά. Το ποτάμι ήταν αδιάβατο, το μόνο τρωτό μας σημείο ήταν το αριστερό μας προς τα Σακαίικα. Μέχρι τις 2 μ.μ. οι Γερμανοί βρίσκονται καθηλωμένοι με αρκετές απώλειες. Το πυροβολικό τους έβαλε συνεχώς εναντίον μας. Μια ομάδα Γερμανών προσπαθεί να περάσει το κατεβασμένο ποτάμι. Εμείς είχαμε τοποθετήσει στο αριστερό της διάταξής μας ένα στοιχείο οπλοπολυβόλου που μετά από μια ώρα σίγησε. Πήγα με το Βασίλη Κανάκη να δω τι συμβαίνει και βρεθήκαμε μπροστά σε Γερμανούς. Το στοιχείο είχε αιχμαλωτιστεί. Γυρίσαμε και δώσαμε εντολή σύμπτυξης των τμημάτων και στο βαρύ πολυβόλο στο κέντρο της διάταξής μας να μας καλύψει. Πράγματι ο σκοπευτής Στέλιος Μπέικος καθήλωσε τους Γερμανούς και συμπτύχθηκαν οι δυνάμεις μας.(…)Δικές μας απώλειες νεκροί και αγνοούμενοι 12, των Γερμανών 19 νεκροί από πληροφορίες των κατοίκων(…)»

Και στο σημείο αυτό ας μας επιτραπεί μια “παρέκκλιση”. Είναι άραγε συμπτωματικό που και σήμερα η μάχη επιβίωσης της Μεσοχώρας δίνεται ουσιαστικά στο ίδιο σημείο; Στη Γέφυρα και στην ευρύτερη περιοχή που διαδραματίστηκε η μάχη των ΕΛΑΣιτών με τους Γερμανούς εισβολείς κατασκευάζεται σήμερα το φράγμα Μεσοχώρας που απειλεί και αυτό τη Μεσοχώρα με αφανισμό. Για αυτό οι κάτοικοι δεκαετίες τώρα αντιστέκονται με επιτυχία.

Οι Γερμανοί εισήλθαν στη Μεσοχώρα την 1η Νοεμβρίου 1943, ημέρα Δευτέρα, γύρω στις 4 μ.μ. Νωρίτερα ομάδα Μεσοχωριτών με «πνεύμα αυτοθυσίας» παρουσιάστηκαν στους Γερμανούς και παρακάλεσαν να μην κάψουν το χωριό. Η απάντηση των Γερμανών ήταν να συλληφθούν αιχμάλωτοι. Οι Γερμανοί είχαν πάρει τις αποφάσεις τους.
Μπαίνοντας συνάντησαν ένα άδειο χωριό. Οι κάτοικοι είχαν από τις 31 Οκτωβρίου εγκαταλείψει το χωριό. Είχαν καταφύγει στις ρεματιές του Βακαριώτη, στο Ξηροβούνι, στις Αρμύρες, στο Στουρνάρι, στον Ίταμο. Οι Γερμανοί αγανακτισμένοι φαίνεται που δεν βρήκαν άτομα να εκτελέσουν, έδειξαν τη θηριωδία τους σε 2 ηλικιωμένους που παρέμειναν στο χωριό. Το Νίκο Παπαχαράλαμπο και την Ελένη Παπαευθυμίου, ενώ με βολή από τον Υψωμένο Δέντρο σκότωσαν το Λάμπρο Καλαντζή στο Παλαιομονάστηρο.
Το πρωί της 2ας Νοεμβρίου δόθηκε η διαταγή για την πυρπόληση του υπερήφανου χωριού. Πυρπολήθηκαν το σχολείο και 125 οικίες, δηλαδή το 80% του συνόλου αφού πρώτα λεηλατήθηκαν. Μετά την πυρπόληση οι Γερμανοί αποχώρησαν προς τη βρύση Χαλιμούρδα- Ξηροβούνι με κατεύθυνση το Περτούλι.

«Μόλις οι Γερμανοί απομακρύνθηκαν οι κάτοικοι επέστρεψαν στο χωριό που ακόμα καιγόταν. Ένας σπαρακτικός θρήνος ξέσπασε επί των ερειπίων και οι αναθεματισμοί και οι κατάρες τόνιζαν το μέγεθος της τραγωδίας και της αγανάκτησης. Σπίτια πατρογονικά που είχαν χτιστεί από άριστους Ηπειρώτες μαστόρους –μερικά γεμάτα με πραγματικό πλούτο που είχαν φέρει από τα ξένα, την Αθήνα, τον Πειραιά, τα Τρίκαλα, τη Ζάκυνθο οι εμπορευόμενοι ή εργαζόμενοι Μεσοχωρίτες – είχαν γίνει στάχτη. Τα υφαντά και τα κεντήματα των κοριτσιών , που είχαν γίνει με τόσο κόπο, μεράκι και ελπίδες, δεν υπήρχαν πια. Και τα ζώα σκοτωμένα ή καμένα, αν δεν τα είχαν πάρει μαζί τους οι Γερμανοί. Απεγνωσμένα έψαχναν οι κάτοικοι να βρουν κάτι που να είχε γλιτώσει από τη φωτιά, από όσα είχαν προλάβει να κρύψουν».(Κ. Μπαρούτας, Μεσοχώρα)

Οι Μεσοχωρίτες ξανάφτιαξαν τα σπίτια τους και μάλιστα χρησιμοποιώντας και από τα καμένα υλικά ( για να θυμίζουν την πυρπόληση της Μεσοχώρας) και οργάνωσαν τη ζωή τους με μεράκι και αγάπη για τον τόπο τους.

Όμως οι μνήμες εκείνες της καταστροφής συνεχώς γίνονται επίκαιρες στις μέρες μας. Δεν είναι μόνο τα εμφανή ακόμα και σήμερα σημάδια του πυρπολισμού σε πολλά σπίτια. Ο φασισμός που επέφερε ανυπολόγιστα δεινά στην ανθρωπότητα και έφτασε να κάψει και την Μεσοχώρα, γεννήθηκε μέσα από την τεράστια πολιτική και οικονομική κρίση στα τέλη της δεκαετίας του 1920 και, σε αντίθεση με όσα έλεγαν οι πολιτικοί του εκπρόσωποι, αποδείχτηκε ο καλύτερος συνεργάτης των οικονομικά ισχυρών και βύθισε τους λαούς στη φρίκη του Β’ Παγκοσμίου πολέμου.

 

Σήμερα, φασιστικά νεοναζιστικά μορφώματα όπως η Χρυσή Αυγή εκμεταλλεύονται την οικονομική και πολιτική κρίση αλλά και το ξεθώριασμα της μνήμης. Η ΧΑ ξεπροβάλλει μέσα απ’ το βάλτο που δημιούργησαν οι πολιτικές λιτότητας, τα μέτρα «τσεκουρώματος» του κοινωνικού κράτους αλλά και ξεπουλήματος του δημόσιου πλούτου, που κατέστρεψαν ένα μεγάλο μέρος της ελληνικής κοινωνίας.

Μας κάνει πολύ μεγάλη εντύπωση, το θεωρούμε μάλιστα αδιανόητο, σ ένα χωριό σαν τη Μεσοχώρα που το έκαψαν και το ισοπέδωσαν τα φασιστικά στρατεύματα των Γερμανών, να υπάρχουν σήμερα κάποιοι που να υποστηρίζουν τους πολιτικούς απογόνους τους. Να υποστηρίζουν δηλαδή τη ΧΑ. Οι πολιτικοί απόγονοι των ταγμάτων ασφαλείας και των συνεργατών του κατακτητή, όπως τότε έτσι και σήμερα, επιτίθενται στη Δημοκρατία. Όπως και τότε έτσι και σήμερα, ο πραγματικός τους εχθρός είναι ο λαός.  Είμαστε υποχρεωμένοι να αντιμετωπίσουμε τη συμμορία ως συμμορία, κι αυτό σημαίνει απαιτώντας με κάθε μέσο την τιμωρία εγκληματιών, την προστασία των πολιτών και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Σήμερα κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι δεν γνώριζε ή ότι δεν κατάλαβε. Ακόμη και η μικρή και απομακρυσμένη Μεσοχώρα πρέπει να απαιτήσει, σεβόμενη την ιστορία της, την εγρήγορση και την αποτελεσματική λειτουργία των θεσμών της πολιτείας, και βέβαια τη δημοκρατική τους ανασυγκρότηση. Κυρίως όμως δεν πρέπει να επιτρέψουμε να ευδοκιμήσουν ανάμεσά μας μισαλλόδοξα και νεοφασιστικά στοιχεία. Αρκετό αίμα έχει δώσει το χωριό μας και φυσικά ολόκληρη η ανθρωπότητα. Μπροστά στο φασισμό της Χρυσής Αυγής, να προτάξουμε τις δικές μας ανθρώπινες αξίες. Τη Δημοκρατία, την Αλληλεγγύη, την αξιοπρέπεια, τον Πολιτισμό. Τον σεβασμό του ενός απέναντι στον άλλον. Τον κοινό αγώνα και την Αντίσταση για να βγούμε από την κρίση.

Σήμερα, η πιο ουσιαστική πράξη μνήμης και τιμής της γενιάς της Εθνικής Αντίστασης είναι να συνεχίσουμε τους αγώνες για Δημοκρατία, για κοινωνική δικαιοσύνη. Αυτοί οι αγώνες σήμερα περνάνε μέσα από την ανατροπή των μνημονίων και την έξοδο από την κρίση με την κοινωνία όρθια.  Περνάνε μέσα από τον αγώνα για μια άλλη πολιτική που θα έχει στον πυρήνα της λογικής της, τις ανάγκες της κοινωνίας, την αλληλεγγύη και την αξιοπρέπεια και όχι το κέρδος. Το οφείλουμε αυτό στους εκατοντάδες ήρωες και ηρωίδες από τη Μεσοχώρα που έδωσαν τη ζωή τους για τα παραπάνω ιδανικά.

Δυστυχώς ο κατάλογος των θυμάτων στις μάχες του Λαού είναι πολύ μακρύς. Μέχρι σήμερα έχουν καταγραφεί πλέον των 85 (βλέπε συνημμένο κατάλογο που δεν είναι ακόμη ο οριστικός).

ΟΧΙ στα μισαλλόδοξα κηρύγματα των νοσταλγών του φασισμού. Ποτέ πια φασισμός, ποτέ πια καμένα χωριά, ποτέ πια πόλεμος


Καλατζής Ι. Θανάσης

Χονδρός Κ. Γεώργιος

 

 

Αφήστε το σχόλιο σας

Επιστροφή στην κορυφή