Η μετουσίωση του πένθους σε συνείδηση.
Στην ψυχανάλυση, το πένθος δεν είναι απλώς συναισθηματική απώλεια· είναι ρήξη με το ίδιο το νόημα της ύπαρξης.
Ο Φρόυντ μίλησε για την εργασία του πένθους… εκείνη τη βαθιά, σχεδόν μεταφυσική διεργασία όπου το Εγώ προσπαθεί να συμφιλιωθεί με το ανεπανόρθωτο.
Η απώλεια ενός παιδιού είναι το απόλυτο ανεπανόρθωτο: το σημείο όπου καταρρέει η ψευδαίσθηση της χρονικότητας.
Το παιδί αντιπροσωπεύει τη συνέχεια του εαυτού, την προέκταση του νοήματος.
Ο θάνατός του διαλύει τον ψυχικό συμβολισμό του «μετά».
Η κ. Μαρία Καρυστιανού βρέθηκε ακριβώς σε αυτήν τη ρωγμή… και δεν χάθηκε μέσα της. Εκεί όπου ο ψυχισμός θα μπορούσε να παραλύσει, εκείνη έκανε κάτι σπάνιο: μετουσίωσε το τραύμα.
Ο Γιούνγκ θα το ονόμαζε ιερή αλχημεία της ψυχής… η μετατροπή του πόνου σε νόημα, του αφανισμού σε δημιουργία.
Το ατομικό τραύμα, όταν μεταστοιχειώνεται σε λόγο που αφορά το συλλογικό, παύει να είναι πληγή· γίνεται αρχέτυπο.
Η κ. Μαρία Καρυστιανού δεν «αντιδρά», ερμηνεύει… και μέσα από αυτή την ερμηνεία γεννά νόημα.
Εκεί όπου το τραύμα ζητά εκδίκηση, εκείνη ζητά Δικαιοσύνη.
Εκεί όπου το πένθος συνήθως αποσύρεται στο ιδιωτικό, εκείνη το έκανε δημόσιο μυστήριο, κοινωνική πράξη, πολιτική στάση.
Αν η φροϋδική μετουσίωση είναι η υποκατάσταση της απώλειας από ένα έργο δημιουργίας, η πράξη της Μαρίας είναι ακριβώς αυτό: ένα έργο ανθρωπιάς που αναπλάθει το νόημα από τα ερείπια.
Το πένθος της δεν έγινε πικρία… έγινε συλλογική αφύπνιση.
Το «γιατί σ’ εμένα» μεταμορφώθηκε σε «να μη συμβεί σε κανέναν».
Ζούμε σε εποχή που εμπορεύεται τη συγκίνηση και αποστειρώνει την εμπειρία.
Το πένθος γίνεται είδηση, ο θρήνος περιεχόμενο, η αλήθεια σκηνικό.
Όμως η αλήθεια της Μαρίας δεν είναι επικοινωνιακή… είναι ψυχική.
Γι’ αυτό και αντέχει.
Δεν προσφέρει συγκίνηση, προσφέρει αντίσταση.
Δεν μιλά για την απώλεια· μιλά μέσα απ’ αυτήν, κι έτσι ο λόγος της παραμένει αχειραγώγητος, ασύλληπτος για το σύστημα των εντυπώσεων.
Στην ψυχαναλυτική ορολογία, θα λέγαμε πως επιτελεί μια μεταβατική λειτουργία νοήματος: ο εσωτερικός θάνατος μετασχηματίζεται σε εξωτερική πράξη ζωής.
Ο πατέρας, η μάνα, ο άνθρωπος που μένει πίσω, γίνεται φορέας μιας νέας ταυτότητας: του μάρτυρα της συνείδησης.
Όχι εκείνου που πάσχει μόνο, αλλά εκείνου που θυμάται με σκοπό.
Η πράξη της κ. Μαρίας Καρυστιανού υπερβαίνει το ιδιωτικό πένθος και γίνεται πράξη πολιτικής ψυχολογίας: η διεκδίκηση της αλήθειας δεν είναι απλώς δικαίωμα, είναι ανάγκη επιβίωσης της ψυχής.
Γιατί όταν το Τραύμα μετατρέπεται σε φως, ανασταίνεται το Νόημα… κι αυτό είναι το αντίδοτο στο σκοτάδι της εποχής.
Και ίσως, τελικά, κάθε πόνος να είναι μια γλώσσα που δεν τη μάθαμε ακόμη.
Μια κραυγή που ζητά μετάφραση σε πράξη, σε λόγο, σε φως.
Η Μαρία Καρυστιανού δεν μίλησε για να ακουστεί· μίλησε για να σωθεί.
Και μέσα από τη φωνή της, σωζόμαστε λίγο κι εμείς… από τη λήθη, από την κυνικότητα, από το βόλεμα της σιωπής.
Γιατί η ψυχή, όταν μετουσιώνει το τραύμα της, δεν επιστρέφει ποτέ η ίδια· επιστρέφει πιο φωτεινή, πιο ανθρώπινη, πιο επικίνδυνη για κάθε σύστημα που τρέφεται από το σκοτάδι.
Κι αν υπάρχει μια δικαιοσύνη βαθύτερη απ’ τη νομική, είναι αυτή που ανασαίνει μέσα απ’ το πρόσωπο του άλλου, εκεί όπου ο θρήνος γίνεται προσευχή κι η προσευχή γίνεται κάλεσμα ζωής.
Γιατί κάθε πληγή που αρνήθηκε να γίνει εμπόρευμα,
γεννά φως… και το φως, όταν τολμά να μιλήσει,
δεν χειραγωγείται ποτέ.
Της Σοφίας Ντρέκου
Κάνετε λάθος κυρία Ντρέκου, για βουλευτίνα πάει. Αυτός ήταν ο σκοπός της, από την αρχή. Επίτηδες έβαλε τη «συνέχεια του εαυτού της, την προέκταση του νοήματος της» στο τρένο και προσευχήθηκε να τρακάρει αυτό και να καεί το παιδί της, από τα …έλαια σιλικόνης που δημιουργούν έκρηξη. Και οι προσευχές της εισακούστηκαν.
Τώρα, έχει δρόμο λαμπρό μπροστά της…
Εάν δεν πιστεύετε εμένα, ρωτήστε τον έξυπνο που τα γράφει εδώ μέσα.
Θα υποβιβάζαμε τη λέξη «ντροπή», εάν του τη λέγαμε.
Δυστυχώς, δεν έχει ούμπαλα να εμφανιστεί.