Σε πρώτο πλάνο και στη νότια πλευρά του ναού διακρίνεται το λιθόκτιστο τείχος του περιβόλου. Το τείχος ήταν μπαζωμένο και τμήμα του αποκαλύφθηκε τον Σεπτέμβρη του 2023, μετά την υπερχείλιση του ποταμού από την κακοκαιρία Ντάνιελ.
Το 2024 επιχωματώθηκε και πάλι με ένα πρόχειρο ανάχωμα. Οι βυζαντινοί είχαν κατασκευάσει περιμετρικά της μονής οχυρωματικό τείχος για την προστασία των ιερών κειμηλίων και των μοναχών από επιδρομές ληστών.
Στη νοτιοδυτική πλευρά υπήρχαν τρεις ισχυροί περίβολοι για την αντιπλημμυρική θωράκιση της μονής. Το 1911 ο αρχαιολόγος Απόστολος Αρβανιτόπουλος επισκέφτηκε την Πόρτα Παναγιά και μνημονεύει αυτούς τους περιβόλους που καταστράφηκαν από τα ορμητικά νερά του Πορταϊκού.
Στη νότια πλευρά και σε μικρή απόσταση από τον εξωνάρθηκα διακρίνεται το κτίσμα όπου διέμεινε ο μοναχός καντηλανάφτης. Τελευταίος καλόγερος ήταν ένας γέροντας με καταγωγή από το Γοργογύρι.
Όταν το 1943 οι Ιταλοί έκαψαν το σπιτάκι αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την Πόρτα Παναγιά. Στο νοτιοδυτικό άκρο του ναού υπήρχε μια πέτρινη σκάλα που κατέβαινε στην υπόγεια πηγή με το αγίασμα.
Στη βόρεια πλευρά του προαυλίου υπήρχαν πέτρινα κελιά με θολωτή οροφή. Το ένα από αυτά σωζόταν μέχρι το 1998 που κατέπεσε από το χιόνι. Το κελί αυτό επικοινωνούσε με το εσωτερικό του ναού με υπόγεια στοά.
Η Πόρτα Παναγιά είναι τόπος με βαθιά ιστορία. Ωστόσο, παραμένει αρχαιολογικά ανεξερεύνητη, παρότι υπάρχουν ενδείξεις ότι κατοικήθηκε αδιαλείπτως από την αρχαιότητα μέχρι και σήμερα. Αυτό επιβεβαιώνουν τα διάσπαρτα ευρήματα της αρχαίας ελληνικής και βυζαντινής τέχνης.
Κατά τους ύστερους βυζαντινούς χρόνους γνώρισε μεγάλη ακμή, όταν ιδρύθηκε το μοναστήρι της Ακαταμαχήτου Θεοτόκου των Μεγάλων Πυλών και αναπτύχθηκε από πάροικους ο οικισμός της Μεγάλης Πόρτας
Πηγή φωτογραφίας : Χριστιανική Αρχαιολογική Εταιρεία.
(Από ανάρτηση του Βασίλη Πανάγου Vasilis Panagos )
