H έννοια της ηθικής παρενόχλησης (mobbing) αναφέρεται στις επαναλαμβανόμενες εχθρικές πράξεις εναντίον ενός ατόμου στον εργασιακό χώρο, με απώτερο σκοπό την πρόκληση βλάβης σε αυτό. Συγκεκριμένα, συνιστά μια επαναλαμβανόμενη καταχρηστική συμπεριφορά, προερχόμενη από το εσωτερικό η’ εξωτερικό περιβάλλον ενός οργανισμού, που μπορεί να εκφραστεί με απειλές η’ πράξεις, προσβάλλοντας την αξιοπρέπεια, την προσωπικότητα και την αίσθηση ψυχολογικής ακεραιότητας του εργαζομένου, ως αποτέλεσμα της δημιουργίας ενός εχθρικού και υποτιμητικού περιβάλλοντος. Ο αγγλικός όρος προέρχεται από το ρημα ”mob” που σημαίνει «επιτίθεμαι» ή «ενοχλώ>>.
Ποιος όμως είναι ο λόγος που κάποιος κάνει εργασιακό bullying σε κάποιον συνάδελφο;
Τα άτομα με σύνδρομο κατωτερότητας, ανασφάλεια, χαμηλή αυτοεκτίμηση, φτωχό μορφωτικό επίπεδο, άτομα που έχουν αποτύχει στην προσωπική τους ζωή και έχουν οικογενειακά προβλήματα, επιτίθενται σε άλλους για να νιώσουν καλύτερα με τον εαυτό τους και πρόσκαιρα να ξεχάσουν τη δυστυχία που νιώθουν μέσα τους. Αυτά τα άτομα νιώθουν αρρωστημένη ζήλεια και βλέπουν ως απειλή έναν χαρισματικό εργαζόμενο, που είναι μορφωμένος, διαθέτει γνώσεις στο αντικείμενό του, ταλέντο, εργατικότητα, είναι όμορφος, είναι άτομο ξεχωριστό που κλέβει τις εντυπώσεις και αυτό λειτουργεί ως ο μηχανισμός εκκίνησης του μίσους και του ψυχολογικού πολέμου εναντίον του. Ουσιαστικά, έχει να κάνει με το επίπεδο της εικόνας που έχει ο θύτης για τον εαυτό του. Αν είναι περισσότερο ανασφαλής από το μέσο όρο της ανασφάλειας που ισχύει για τους ανθρώπους, υποφέρει ανάλογα με το βαθμό της ανασφάλειάς του. Όσο περισσότερο ανασφαλής είναι, τόσο περισσότερη απογοήτευση, περιφρόνηση και απόρριψη αισθάνεται και τόσο περισσότερο υποφέρει. Το ίδιο ισχύει και με το βαθμό της επιθετικότητας: αυξάνεται ανάλογα με το βαθμό της ανασφάλειας που αισθάνεται το άτομο. Όσο πιο ανασφαλής είναι ενας άνθρωπος, τόσο περισσότερο επιθετικός γίνεται! Ο εργασιακός εκφοβισμός είναι για τους θύτες αυτούς η κραυγή απόγνωσης για λίγα ψίχουλα προσοχής από το θύμα.
Οι βασικές εκφράσεις της ηθικής παρενόχλησης στους εργασιακούς χώρους
α. Προσβολή των συνθηκών εργασίας:
Πρόκειται για περιπτώσεις που ο θύτης δυσχεραίνει την επαγγελματική ζωή του θύματος ασκώντας κακόβουλη κριτική, αμφισβητώντας τις αποφάσεις του, αφαιρώντας αρμοδιότητες, αναθέτοντας επικίνδυνα καθήκοντα, στήνοντας παγίδες που οδηγούν σε εσκεμμένα λάθη ή βάζοντας εμπόδια στην άσκηση των δικαιωμάτων του.
β. Προσβολή της ατομικής αξιοπρέπειας:
Αναφέρεται στις περιπτώσεις που ο θύτης μιλά περιφρονητικά στο θύμα, ασκεί κριτική στην εμφάνιση, στην καταγωγή ή την εθνικότητά του, την προσωπική του ζωή και τις θρησκευτικές ή πολιτικές πεποιθήσεις του, ενώ συχνά μπορεί να δυσφημεί το θύμα ή να διαδίδει ανακρίβειες γι’ αυτό.
γ. Λεκτική η’ /και σωματική βία:
Η έκφραση ανοικτής σωματικής ή ψυχολογικής βίας δείχνει την εδραίωση της παρενόχλησης σε έναν αρκετά έντονο βαθμό. Οι πιο χαρακτηριστικές «τακτικές» mobbing στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι οι ψευδείς κατηγορίες, η συστηματική επίκριση, η ενθάρρυνση πολλών άβουλων και τρομοκρατημενων εργαζομένων να στραφούν ενάντια στο θύμα, η χρησιμοποίηση εμπιστευτικών πληροφοριών με στόχο την ταπείνωσή του, η διάδοση φημών, η λεκτική υποτίμηση, η υπονόμευση του έργου του, οι υπερβολικές απαιτήσεις και η εξαπόλυση ευθέων απειλών.
δ. Σεξουαλική παρενόχληση:
Πρόκειται για τις μη καλοδεχούμενες σεξουαλικού τύπου απαιτήσεις και τις λεκτικές ή άλλες συμπεριφορές σεξουαλικής φύσης. Ως κατάσταση δεν αναφέρεται στην απλή έκφραση ενός ειλικρινούς ενδιαφέροντος, αλλά στη πιεστική και σε αρκετές περιπτώσεις καταχρηστική συμπεριφορά που ασκεί κάποιος με αποτέλεσμα να θίγεται η αξιοπρέπεια του θύματος και η εργασιακή και προσωπική του καθημερινότητα.
Η ανάγκη προστασίας της ψυχικής υγείας των εργαζομένων έχει αναβαθμιστεί. Σύμφωνα με την απόφαση υπ’ αριθ. 1358/2018 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, το δικαστήριο δέχθηκε ότι θάνατος του εργαζομένου που οφείλεται σε εργασιακό στρες, συνιστά εργατικό ατύχημα και ότι η παράλειψη του εργοδότη να αμβλύνει τις στρεσσογόνες αιτίες μπορεί σε περίπτωση βλάβης του εργαζομένου να οδηγήσει σε αξίωση αποζημίωσης από αδικοπραξια.
Το δικαστήριο επιδίκασε αποζημίωση 160.000€ στην οικογένεια 52χρονου εργαζομένου απο τον εργοδότη του για εργασιακό bullying
Δικαστική απόφαση – σταθμός του Πρωτοδικείου Αθηνών έκρινε ως εργατικό ατύχημα το θάνατο του εργαζομένου που προήλθε από έμφραγμα λόγω εργασιακού στρες και που συνέβη μάλιστα στο σπίτι του εργαζομένου και όχι στον χώρο εργασίας του.
Η απόφαση αυτή που αν παγιωθεί και σε ανώτερους βαθμούς δικαστικής δικαιοδοσίας θα συγκροτήσει μια μικρή επανάσταση στην εργατική νομολογία, αλλάζει όλα τα μέχρι τώρα νομολογιακά δεδομένα της χώρας αναφορικά με τον χαρακτηρισμό των εργατικών ατυχημάτων.
Αποζημίωση 160.000 ευρώ
Έτσι, η σύζυγος και ο γιος του άτυχου 52χρονου διεκδίκησαν χρηματική ικανοποίηση ένεκα της ψυχικής οδύνης που υπέστησαν και το Πρωτοδικείο Αθηνών επιδίκασε τελικά 80.000 ευρώ στον καθένα, δηλαδή συνολικά 160.000 ευρώ.
Το σκεπτικό
Όπως αναφέρεται: “Η αιτία θανάτου του συζύγου της πρώτης ενάγουσας και πατέρα του δευτέρου ενάγοντος συνδέεται αιτιωδώς με το έντονο εργασιακό άγχος το οποίο αυτός βίωνε καθημερινά στο χώρο εργασίας του και η εργοδότρια εταιρεία αφενός μεν δεν έλαβε τα κατάλληλα προληπτικά μέτρα, ούτε παρείχε εκ των προτέρων τις κατάλληλες διευκρινήσεις, με στόχο την προστασία των εργαζομένων από τις επιπτώσεις της ανακατανομής της εργασίας στην ψυχική και σωματική τους υγεία και αφετέρου δεν έλαβε κανένα μέτρο εξουδετέρωσης της πηγής του εργασιακού άγχους του ανωτέρω εργαζομένου που τον είχε φανερά οδηγήσει στα όρια της κατάρρευσης.
Από υπαιτιότητα δηλαδή των οργάνων της εναγομένης εταιρείας και και των προστιθέντων της, ο θανών υποχρεώθηκε να προσφέρει την εργασία του, αλλά και να διάγει διαρκώς υπό εξαιρετικές και έκτακτες συνθήκες εργασιακού άγχους το οποίο προκάλεσε την ασυνήθη εξασθένηση του οργανισμού του και εν τέλει τον θάνατό του λόγω εμφράγματος.
Εξάλλου, όπως γίνεται δεκτό από την ιατρική επιστήμη, το έντονο εργασιακό άγχος συνδέεται αιτιωδώς με την εμφάνιση καρδιαγγειακών νοσημάτων με συχνά μοιραία για τους εργαζομένους κατάληξη.”
Οι εργοδότες έχουν υποχρέωση να:
• αξιολογούν τους ψυχοκοινωνικούς κινδύνους, μεταξύ άλλων τους κινδύνους της βίας και της παρενόχλησης και να λαμβάνουν μέτρα για την πρόληψη, τον έλεγχο και περιορισμό αυτών.
(τροποποίηση της παραγράφου 6 του άρθρου 42 του ν. 3850/2010).
• λαμβάνουν συγκεκριμένα μέτρα για την πρόληψη και την αντιμετώπιση της βίας και παρενόχλησης στην εργασία, να επιδεικνύουν μηδενική ανοχή σε τέτοιου είδους περιστατικά ή συμπεριφορές όταν λαμβάνουν και καλούνται να διαχειριστούν σχετικές καταγγελίες, να παρέχουν σε προσβάσιμες μορφές ενημέρωση και εκπαίδευση σχετικά με τους κινδύνους, την πρόληψη, την προστασία της ψυχικής υγείας των εργαζομένων και τις βαριές κυρώσεις των κακοποιητών.
Το νομικό οπλοστάσιο έναντι του εργασιακού εκφοβισμού
Το εργασιακό bullying διώκεται νομικά στην Ελλάδα, ποινικά και αστικά, και ο κάθε εργαζόμενος – θύμα μπορεί να απευθυνθεί στην Εθνική Αρχή Διαφάνειας, στην Αστυνομία και στην Εισαγγελία Πρωτοδικών.
Η σπουδαιότητα της μέριμνας για την πάταξη εκφοβιστικών συμπεριφορών που προσβάλλουν κατά τα ανωτέρω τους εργαζομένους είναι αναμφίλεκτη, στο μέτρο που αποτελεί στοιχείο της ανταγωνιστικότητας του εκάστοτε οργανισμού. Εξάλλου, δεν πρέπει να αγνοείται όχι μόνο η δυσφήμιση του φορέα απασχόλησης αλλά και η οικονομική, συνεπεία αποζημιώσεων και δικαστικών εξόδων, επιβάρυνση αυτής στις περιπτώσεις παράνομων – εκφοβιστικών σε βάρος των εργαζομένων της ηγετικών συμπεριφορών.
Λιούτα Βάγια, φυσικοθεραπεύτρια MSc.
