Υπάρχουν ειδήσεις που δεν διαβάζονται απλώς. Σε σταματούν. Σε κάνουν να πάρεις μια ανάσα και να κοιτάξεις αλλιώς το παρελθόν που νόμιζες πως γνώριζες. Σήμερα είναι μια τέτοια μέρα…
Για πρώτη φορά εμφανίστηκαν φωτογραφίες από την εκτέλεση των 200 Ελλήνων αντιστασιακών στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής από τα γερμανικά στρατεύματα Κατοχής, την 1η Μαΐου 1944. Εικόνες που για 82 χρόνια δεν γνωρίζαμε καν ότι υπήρχαν. Και τώρα, ξαφνικά, στέκονται μπροστά μας σαν μια καθυστερημένη μαρτυρία της Ιστορίας.
Όταν η μνήμη παύει να είναι μόνο αφήγηση
Οι φωτογραφίες φέρονται να προέρχονται από άλμπουμ του Γερμανού υπολοχαγού Χέρμαν Χόϊερ, που υπηρετούσε στο 1012 Festungs-Bataillon με έδρα τη Μαλακάσα. Ήρθαν στη δημοσιότητα μέσω διαδικτυακής δημοπρασίας στο eBay, από Βέλγο πωλητή, χωρίς να είναι γνωστός ο φωτογράφος, και αναρτήθηκαν στη σελίδα Greece at WWII Archives.
Για δεκαετίες, η εκτέλεση της Καισαριανής αποκαλυπτόταν μέσα από επιστολές, μαρτυρίες, βιβλία Ιστορίας. Τώρα, όμως, αποκτά εικόνα. Και η εικόνα έχει μια σκληρότητα που κανένα κείμενο δεν μπορεί να μεταφέρει.
Δεν είναι πια μόνο οι λέξεις «200 εκτελεσμένοι». Είναι άνθρωποι, σώματα, πρόσωπα. Είναι η τελευταία στιγμή πριν από το τέλος. Και αυτό αλλάζει τα πάντα.
Κάθε Πρωτομαγιά μιλούσαμε για την Καισαριανή σαν για ένα σύμβολο. Ένα ιστορικό γεγονός, μια πράξη αντίστασης, μια μαύρη σελίδα της Κατοχής. Τώρα, όμως, η απόσταση μικραίνει μονομιάς. Η Ιστορία παύει να είναι αφηρημένη και γίνεται σχεδόν παρούσα.
Σαν να ανοίγει ξαφνικά ένα παράθυρο στο 1944. Σαν να σε κοιτάζουν για λίγο εκείνοι οι άνθρωποι, λίγο πριν ακουστούν οι ριπές. Κι εσύ να μην ξέρεις πού να στρέψεις το βλέμμα.
Και κάπου εκεί καταλαβαίνεις ότι η μνήμη δεν είναι δεδομένη. Είναι εύθραυστη. Κι αν δεν την κρατήσεις, χάνεται.
Ντοκουμέντα που δεν ανήκουν σε καμία δημοπρασία
Το γεγονός ότι οι φωτογραφίες εμφανίστηκαν σε διαδικτυακή δημοπρασία ανοίγει ένα βαθύτερο ζήτημα. Όχι οικονομικό. Ηθικό και ιστορικό. Αυτές οι εικόνες δεν είναι απλώς συλλεκτικό υλικό. Είναι κομμάτι της συλλογικής μνήμης ενός τόπου.
Ανήκουν σε ένα αρχείο που δεν έχει ακόμη δημιουργηθεί. Σε ένα μουσείο που ίσως θα έπρεπε να υπάρχει ήδη. Στην Καισαριανή, στο Χαϊδάρι, σε έναν χώρο που θα θυμίζει ότι η ελευθερία δεν ήταν ποτέ αυτονόητη.
Η Ιστορία, καμιά φορά, επιστρέφει απροειδοποίητα. Όχι για να μας σοκάρει. Αλλά για να μας θυμίσει ότι όσα θεωρούμε δεδομένα, κάποτε πληρώθηκαν με αίμα.
Μπροστά σας σκύβουμε το κεφάλι.
Φρουραααα γρήγορα αύριο Πλεύρη Άδωνη στον πουρδοσαλτε και κάνα κοτρονι στα ντόπια ραδιόφωνα …μας πήραν οι κομμουνιστας αμπαριζα… Βρήκαν λέει φωτογραφίες όπου θυσιάζονται για την πατρίδα και τους εκτελούν οι δικοί μας δοσίλογοι που τα είχαν κάνει πλακάκια με τους φασίστες.Αν χρειαστεί βγάλτε και Πλεύρη… αυτός ξέρει καλύτερα από εκτελέσεις κομμουνιστών.