Σήμερα έπεσα πάνω σε μια αγγελία εργασίας για παιδαγωγό. Δεν γράφω αυτό το κείμενο για να καταδικάσω τη συγκεκριμένη οικογένεια που την ανάρτησε.
Λίλα Καφαντάρη
Άλλωστε, δεν είναι η μόνη. Αντιθέτως, η αγγελία αυτή έγινε απλώς η αφορμή να μιλήσω για μια νοοτροπία που εξαπλώνεται όλο και περισσότερο στην αγορά εργασίας.
Μια νοοτροπία που θεωρεί φυσιολογικό ο εργαζόμενος να μην έχει προσωπική ζωή, να είναι συνεχώς διαθέσιμος και να προσαρμόζει ολόκληρη την καθημερινότητά του στις ανάγκες του εργοδότη.
Η συγκεκριμένη αγγελία ζητούσε πτυχίο, εμπειρία, συστάσεις και υπευθυνότητα. Μέχρι εδώ, απολύτως λογικό. Στη συνέχεια όμως ζητούσε δυνατότητα αλλαγής ωραρίου όταν τα παιδιά αρρωσταίνουν ή όταν τα σχολεία παραμένουν κλειστά.
Ζητούσε δυνατότητα απασχόλησης μετά τις 21:00, εργασία τα Σαββατοκύριακα όταν χρειαστεί, ακόμη και συνοδεία της οικογένειας στις καλοκαιρινές της διακοπές για περίπου δεκαπέντε ημέρες. Κι εκεί αναρωτήθηκα: πότε ακριβώς θα κάνει διακοπές ο ίδιος ο εργαζόμενος; Πότε θα βρεθεί με τη δική του οικογένεια; Πότε θα ξεκουραστεί; Πότε θα ζήσει;
Τα τελευταία χρόνια έχουμε αρχίσει να βαφτίζουμε την εκμετάλλευση «ευελιξία». Έχουμε πείσει τους εαυτούς μας ότι είναι απολύτως φυσιολογικό ένας άνθρωπος να αλλάζει συνεχώς πρόγραμμα, να είναι διαθέσιμος οποιαδήποτε ώρα, να θυσιάζει Σαββατοκύριακα, απογεύματα και καλοκαίρια, επειδή κάποιος άλλος το χρειάζεται.
Σαν ο χρόνος του εργαζομένου να έχει μικρότερη αξία από τον χρόνο του εργοδότη.
Όχι. Ο εργαζόμενος δεν είναι ιδιοκτησία κανενός.
Ο μισθός δεν αγοράζει τον άνθρωπο. Αγοράζει συγκεκριμένες ώρες εργασίας, συγκεκριμένες υποχρεώσεις και μια επαγγελματική σχέση που οφείλει να βασίζεται στον αμοιβαίο σεβασμό.
Δεν αγοράζει τη ζωή του. Δεν αγοράζει τις διακοπές του. Δεν αγοράζει την οικογένειά του, τις φιλίες του, τον ελεύθερο χρόνο του, ούτε το δικαίωμά του να πει «σήμερα θέλω να είμαι απλώς με τους ανθρώπους που αγαπώ».
Το πιο θλιβερό όμως δεν είναι οι ίδιες οι απαιτήσεις. Είναι ότι πολλοί αισθάνονται πλέον αρκετά άνετα ώστε να τις διατυπώνουν δημόσια. Αυτό σημαίνει ότι η κοινωνία μας έχει αρχίσει να θεωρεί φυσιολογικό να ζητάς από έναν εργαζόμενο να περιστρέφει ολόκληρη τη ζωή του γύρω από τις ανάγκες του εργοδότη. Και όταν η υπερβολή παρουσιάζεται ως κάτι αυτονόητο, τότε έχουμε χάσει το μέτρο.
Και ξέρετε γιατί συμβαίνει αυτό; Γιατί κάποιοι γνωρίζουν πολύ καλά ότι η ανεργία, η ακρίβεια και η οικονομική ανασφάλεια έχουν γονατίσει τον κόσμο. Ξέρουν ότι ο άνθρωπος που ψάχνει δουλειά έχει ενοίκιο να πληρώσει, λογαριασμούς, παιδιά να μεγαλώσει, υποχρεώσεις που δεν μπορούν να περιμένουν.
Και όταν η ανάγκη χτυπάει την πόρτα, κάποιοι βρίσκουν την ευκαιρία να πατήσουν ακόμη πιο δυνατά πάνω στον σβέρκο του εργαζομένου.
«Αν δεν δεχτείς εσύ, θα βρεθεί άλλος.»
Αυτή είναι η μεγαλύτερη πληγή της σύγχρονης αγοράς εργασίας. Όχι η έλλειψη θέσεων. Η εκμετάλλευση της ανάγκης.
Και κάπως έτσι, αντί να συζητάμε για αξιοπρεπείς μισθούς, ανθρώπινα ωράρια και σεβασμό στον προσωπικό χρόνο, συζητάμε για το πόσες ακόμη θυσίες πρέπει να κάνει ένας εργαζόμενος για να θεωρηθεί «συνεργάσιμος».
Σαν να είναι προνόμιο το να έχεις μια δουλειά και όχι δικαίωμα να εργάζεσαι με αξιοπρέπεια.
Δεν γράφω αυτά τα λόγια μόνο για τους παιδαγωγούς. Τα γράφω για τον σερβιτόρο που δουλεύει δεκατρείς ώρες χωρίς ρεπό. Για τον διανομέα που τρέχει μέσα στον καύσωνα και στη βροχή.
Για τη νοσηλεύτρια που δεν βλέπει τα παιδιά της. Για τον εκπαιδευτικό που καλείται να καλύψει συνεχώς κενά. Για κάθε άνθρωπο που έχει ακούσει τη φράση «κάνε λίγη υπομονή» την ώρα που του ζητούν όλο και περισσότερα χωρίς την αντίστοιχη ανταμοιβή.
Η εργασία είναι δικαίωμα. Η εκμετάλλευση δεν είναι.
Και μια κοινωνία που θεωρεί φυσιολογικό να απαιτεί από τον εργαζόμενο να θυσιάσει τη ζωή του για να έχει έναν μισθό, δεν είναι μια κοινωνία που σέβεται την εργασία. Είναι μια κοινωνία που έχει μάθει να εκμεταλλεύεται την ανάγκη.
Γιατί τελικά η μεγαλύτερη φτώχεια δεν είναι να μην έχεις δουλειά.
Η μεγαλύτερη φτώχεια είναι να έχεις δουλειά και να σου ζητούν, μαζί με την εργατική σου δύναμη, να παραδώσεις και τη ζωή σου
