Σε πείσμα των αναλύσεων του συρμού που θέλουν κάθε πρωτοβουλία του Τραμπ να είναι μια παράλογη και αυταρχική ιδιοτροπία ενός νάρκισσου παράφρονα, οι δασμοί που ανακοίνωσε χθες η Πορτοκαλί Μάστιγα και λογική έχουν και συνοχή διαθέτουν και ξεκάθαρους στόχους υπηρετούν.
Τα εξηγεί όλα αναλυτικά ο οικονομολόγος και πρόεδρος του Συμβουλίου Οικονομικών Εμπειρογνωμόνων του Τραμπ, Stephen Miran, σε ένα πρόσφατο policy paper που υπογράφει, με τον εύγλωττο τίτλο: Οδηγός Χρήσης για την Αναδιάρθρωση του Παγκόσμιου Εμπορίου.
Ο Miran υποστηρίζει ότι το παγκόσμιο εμπορικό σύστημα, έτσι όπως λειτουργεί σήμερα, δεν είναι ούτε δίκαιο ούτε βιώσιμο. Και κυρίως: δεν είναι ουδέτερο.
Αντίθετα, είναι δομημένο γύρω από την υπερτιμημένη ισοτιμία του δολαρίου, η οποία καθιστά τις αμερικανικές εξαγωγές ακριβές, ευνοεί τις εισαγωγές και οδηγεί σε διαρκή εμπορικά ελλείμματα.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες εδώ και δεκαετίες λειτουργούν ως καταναλωτής τελευταίας καταφυγής, αγοράζοντας αγαθά από όλο τον κόσμο και συσσωρεύοντας χρόνια εμπορικά ελλείμματα.
Το αίτιο δεν είναι απλώς η ζήτηση των Αμερικανών, αλλά η συστημική υπερτίμηση του δολαρίου.
Το δολάριο, ως παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα, παραμένει τεχνητά ισχυρό επειδή όλες οι χώρες το χρειάζονται. Αυτή η υπερτίμηση, όμως, καθιστά τις αμερικανικές εξαγωγές πιο ακριβές και μειώνει την ανταγωνιστικότητα των εγχώριων βιομηχανιών.
Η παγίδα είναι προφανής: το δολάριο είναι πολύ ακριβό για να το αντέξει η ίδια η Αμερική.
Ταυτόχρονα, χώρες όπως η Κίνα ή η Γερμανία διατηρούν επίμονα εμπορικά πλεονάσματα και αποφεύγουν οποιαδήποτε μορφή εσωτερικής προσαρμογής.
Το διεθνές σύστημα και ειδικά θεσμοί όπως ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου, δεν επιβάλλουν συμμετρικούς κανόνες.
Οι πλεονασματικές χώρες συνεχίζουν να ωφελούνται, ενώ οι ελλειμματικές (όπως οι ΗΠΑ) φέρουν όλο το βάρος της προσαρμογής μέσω ανεργίας, αποβιομηχάνισης και απώλειας τεχνογνωσίας.
Αυτό το είδαμε ανάγλυφα και στην κρίση του ευρώ τα προηγούμενα χρόνια: όλο το βάρος της προσαρμογής το επωμίστηκαν οι ελλειμματικές χώρες.
Όπως η Ελλάδα που έχασε το ¼ του εθνικού της εισοδήματος και βυθίστηκε σε δεκαετή ύφεση, λόγω εσωτερικής υποτίμησης, ενώ οι συστηματικά πλεονασματικές χώρες (πχ Γερμανία, Ολλανδία) δεν είχαν την παραμικρή επίπτωση.
Απέναντι σε αυτή τη δομική ανισορροπία (και αδικία) ο Miran προτείνει μια νέα αρχιτεκτονική για το παγκόσμιο εμπόριο σε ρήξη με το παραδοσιακό δόγμα του «ελεύθερου εμπορίου», η οποία επικεντρώνεται στην οικονομική κυριαρχία και τη σχετική αυτάρκεια και δομείται γύρω από 4 άξονες:
1. Επιβολή προσαρμοζόμενων δασμών, όχι ως τιμωρία, αλλά ως ρυθμιστικό εργαλείο. Αν το δολάριο είναι υπερτιμημένο, τότε οι δασμοί μπορούν να λειτουργήσουν ως αντιστάθμισμα, καθιστώντας τις εισαγωγές ακριβότερες και στηρίζοντας την εγχώρια παραγωγή.
2. Συναλλαγματική αναπροσαρμογή. Οι ΗΠΑ πρέπει να επιδιώξουν νέες διεθνείς συμφωνίες, (όπως η περίφημη Plaza Accord του 1985 όταν πίεσαν τις Ιαπωνία, Γαλλία, Βρετανία, Γερμανία να ανατιμήσουν τα νομίσματά τους απέναντι στο δολάριο), ώστε να πείσουν πλεονασματικές χώρες να ανατιμήσουν τα νομίσματά τους.
Αν αυτό δεν καταστεί εφικτό, πρέπει να δράσουν μονομερώς με νομισματικά εργαλεία (φορολόγηση κεφαλαιακών εισροών, περιορισμούς).
3. Εθνική στρατηγική για το εμπόριο. Το εμπόριο δεν είναι απλώς θέμα αγοραπωλησιών. Είναι ζήτημα εθνικής ασφάλειας. Η παραγωγή ημιαγωγών, φαρμάκων, πράσινης τεχνολογίας ή αμυντικών συστημάτων πρέπει να στηρίζεται στην εγχώρια ικανότητα και όχι στην εξάρτηση από γεωπολιτικά ασταθείς εταίρους.
4. Μεταρρύθμιση των διεθνών κανόνων. Ο ΠΟΕ και οι λοιποί θεσμοί πρέπει να αλλάξουν. Όλες οι χώρες πρέπει να αναλαμβάνουν το μερίδιο ευθύνης τους όταν δημιουργούνται ανισορροπίες.
Δεν γίνεται να υπάρχουν εσαεί οι κερδισμένες πλεονασματικές και οι χαμένες ελλειμματικές που θα πληρώνουν επ’ άπειρον τον λογαριασμό.
Γιατί τώρα;
Ο Miran θεωρεί ότι οι συνθήκες καθιστούν επιτακτική τη στροφή για μια σειρά από λόγους:
Η οικονομική σχέση των ΗΠΑ με την Κίνα, από αμοιβαία επωφελής σε ανταγωνιστική. Οι παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες καταρρέουν ή μετακινούνται.
Οι ελλειμματικές χώρες αντιμετωπίζουν πολιτική αστάθεια λόγω της αποβιομηχάνισης, της ανεργίας και της συρρίκνωσης της μεσαίας τάξης.
Αν οι ΗΠΑ δεν δράσουν τώρα, κινδυνεύουν να παγιδευτούν σε μια θέση διαρκούς εξάρτησης, αδυναμίας και απώλειας στρατηγικού ελέγχου.
Το σημερινό σύστημα υπονομεύει τη μακροπρόθεσμη οικονομική βιωσιμότητα των ΗΠΑ, περιθωριοποιεί κρίσιμους τομείς παραγωγής (βιομηχανία, ενέργεια, φαρμακευτικά) και εκθέτει τη χώρα σε γεωπολιτικούς εκβιασμούς (π.χ. από την Κίνα στον τομέα της τεχνολογίας ή των πρώτων υλών).
Ο Miran προτείνει μια ρεαλιστική, εθνοκεντρική αντίληψη της παγκόσμιας οικονομίας.
Σε πείσμα της παραδοσιακής νεοφιλελεύθερης θεώρησης περί ελεύθερου εμπορίου ως οικουμενικού αγαθού, το διεθνές εμπόριο δεν είναι ουδέτερο, αλλά είναι μέσο στρατηγικής ισχύος και επιβολής.
Τα κράτη έχουν ευθύνη να διασφαλίσουν την οικονομική τους αυτάρκεια και ασφάλεια — όχι απλώς να μεγιστοποιήσουν το παγκόσμιο προϊόν.
Οι διεθνείς κανόνες λειτουργούν ως συστήματα διανομής κόστους και οφέλους, και συνεπώς οφείλουν να είναι δίκαιοι και συμμετρικοί.
Ένα τελευταίο σχόλιο: όσα υποστηρίζει ο Miran ήταν κοινός τόπος της οικονομικής πολιτικής μέχρι πριν μερικές δεκαετίες.
Τα έχουν εφαρμόσει όλες οι αναπτυγμένες χώρες σε διαφορετικές χρονικές περιόδους – οι ΗΠΑ και η Γερμανία τον 19ο αιώνα, η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα μεταπολεμικά, η Κίνα από τη δεκαετία του 80 μέχρι και σήμερα.
Το να υποστηρίζουν το «ελεύθερο» εμπόριο οι νεοφιλελεύθεροι και οι κερδισμένοι της παγκοσμιοποίησης είναι απολύτως κατανοητό.
Αλλά να το υπερασπίζεται η Αριστερά, που μέχρι πρότινος διαδήλωνε κατά της παγκοσμιοποίησης, δείχνει απλώς την υπόκλισή της στη νεοφιλελεύθερη ιδεολογική ηγεμονία.
Δεν είναι διόλου βέβαιο ότι το σχέδιο του Miran, έτσι όπως εφαρμόζεται από την κυβέρνηση Τραμπ, θα επιτύχει.
Σε πρώτη φάση προκαλεί αναταράξεις στις διεθνείς χρηματαγορές και θα δημιουργήσει πιέσεις στην παγκόσμια οικονομία.
Σίγουρα θα οδηγήσει σε πληθωρισμό στις ΗΠΑ, για τον οποίο ο Μιράν υποστηρίζει ότι θα είναι ήπιος και διαχειρίσιμος με νομισματικά εργαλεία.
Η εμπειρία της πρώτης κυβέρνησης Τραμπ το 2017-8 ενισχύει αυτή την εκτίμηση. Μόνο που τώρα έχουμε να κάνουμε με δραστικά μεγαλύτερους και πιο εκτεταμένους δασμούς.
Ο δε κίνδυνος να πυροδοτήσει εμπορικούς πολέμους ανταποδοτικών δασμών, σε μια κούρσα προς τον πάτο, δεν είναι πολύ πιθανός.
Κυρίως γιατί τέτοιου είδους πόλεμοι πλήττουν πρώτα και κύρια τις πλεονασματικές χώρες και ο Τραμπ έχει πει ότι θα βάλει νέους δασμούς, σε περίπτωση που απαντήσουν. Το πιο πιθανό είναι ότι κάθε χώρα θα επιδιώξει διμερή συμφωνία με τις ΗΠΑ που θα περιορίζει ως έναν βαθμό τους αρχικούς δασμούς.
Ωστόσο, το μεγαλύτερο πρόβλημα αυτής της στρατηγικής είναι πολιτικό.
Μια τέτοια ριζική αναδιάρθρωση του παγκόσμιου εμπορίου απαιτεί διακομματική συναίνεση (την οποία δεν είναι βάβαιο ότι έχει ο Τραμπ) και παίρνει χρόνια, ίσως και δεκαετίες, να υλοποιηθεί.
Αλλά ο πληθωρισμός, έστω και ήπιος, σε συνδυασμό με την οικονομική στασιμότητα που θα επιφέρουν οι δασμοί θα έχουν άμεσες επιπτώσεις στον μέσο Αμερικανό ψηφοφόρο.
Ο πολιτικός χρόνος είναι βραχύς και η οικονομική καχεξία μπορεί να στερήσει από τον Τραμπ τον έλεγχο του Κογκρέσου, σε 20 μήνες από τώρα, που διεξάγονται οι ενδιάμεσες εκλογές.
Σε κάθε περίπτωση, μπαίνουμε σε ενδιαφέρουσες εποχές. Αλλά μεγάλη αναταραχή, όμορφη κατάσταση, όπως έλεγε και ένας άλλος πρόεδρος – Τιμονιέρης.
Δημ. Τσίρκας
Όταν σας τα λέγαμε εμείς, ο κ. Τσίρκας δεν είχε γεννηθεί.
Μωρέ καλά έκανε ο Χρήστος ο Μπίστης και σε διέγραψε ρε ανακατωσούρα το 1976. Ησύχασε για λίγο το κόμμα, δεν αντέχαμε άλλο εκεί μέσα τις …αριστερές σου απόψεις.