Στη ραδιοφωνική εκπομπή της ΕΡΤ Λάρισας και στον δημοσιογράφο Αλέξανδρο Ζαούτσο φιλοξενήθηκε ο Καθηγητής του Πανεπιστημίου Πατρών Νίκος Κούτσιας, αναπτύσσοντας μια διαφορετική προσέγγιση για τη διαχείριση των δασικών πυρκαγιών, βασισμένη στην επιστημονική γνώση, τα δορυφορικά δεδομένα και τις νέες τεχνολογίες.
Κεντρικό μήνυμα της παρέμβασής του ήταν ότι η αντιμετώπιση των πυρκαγιών δεν μπορεί να περιορίζεται στην καταστολή και στις άμεσες συνέπειές τους, αλλά πρέπει να στραφεί στη διαχείριση των βαθύτερων αιτιών που δημιουργούν και εντείνουν το πρόβλημα. Η εγκατάλειψη της υπαίθρου, η αλλαγή των χρήσεων γης, η συσσώρευση καύσιμης ύλης, η αστικοποίηση και η κλιματική αλλαγή συνθέτουν ένα σύνθετο περιβάλλον, το οποίο απαιτεί μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και όχι μόνο επιχειρησιακή αντιμετώπιση κατά τη διάρκεια μιας πυρκαγιάς.
Ο καθηγητής τόνισε ότι η επικινδυνότητα μιας δασικής πυρκαγιάς δεν καθορίζεται μόνο από την ένταση του φυσικού φαινομένου, αλλά από τη συνδυασμένη επίδραση τριών βασικών παραγόντων: του κινδύνου, της έκθεσης και της τρωτότητας.
Η επιστημονική ποσοτικοποίηση και χαρτογράφηση αυτών των τριών συνιστωσών, με τη βοήθεια δορυφορικών δεδομένων, συστημάτων γεωγραφικών πληροφοριών και τεχνητής νοημοσύνης, μπορεί να οδηγήσει σε αποτελεσματικότερη πρόληψη και καλύτερη διαχείριση του κινδύνου.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στη σημασία των ιστορικών χαρτών πυρκαγιών, οι οποίοι παράγονται από δορυφορικές παρατηρήσεις. Οι χάρτες αυτοί επιτρέπουν την αναγνώριση των περιοχών που καίγονται συστηματικά, συμβάλλοντας στην κατανόηση των αιτίων των πυρκαγιών και στον εντοπισμό ζωνών υψηλού κινδύνου.
Παράλληλα, αναδεικνύουν περιοχές που παραμένουν ακαύτες για πολλές δεκαετίες, όπου η συσσώρευση μεγάλης ποσότητας καύσιμης ύλης μπορεί να οδηγήσει σε ιδιαίτερα μεγάλες και καταστροφικές πυρκαγιές όταν αυτές εκδηλωθούν.
Όπως επισήμανε, η συστηματική δορυφορική καταγραφή των καμένων εκτάσεων ξεκινά από το 1984, υπάρχουν διαθέσιμα δεδομένα ήδη από το 1972, ενώ από το 2017 η παρακολούθηση είναι πλέον ιδιαίτερα ολοκληρωμένη χάρη στη νέα γενιά ευρωπαϊκών δορυφόρων.
Ο Νίκος Κούτσιας υπογράμμισε επίσης ότι η φωτιά αποτελεί φυσικό στοιχείο των μεσογειακών οικοσυστημάτων και ότι η συνύπαρξη με αυτήν είναι αναπόφευκτη. «Δεν μπορούμε να αλλάξουμε το κλίμα βραχυπρόθεσμα. Μπορούμε όμως να διαχειριστούμε αποτελεσματικότερα την καύσιμη ύλη, να μειώσουμε την έκθεση και να περιορίσουμε την τρωτότητα των κοινωνιών μας», σημείωσε, επισημαίνοντας ότι η πρόληψη πρέπει να αποτελεί τον βασικό πυλώνα της πολιτικής διαχείρισης των πυρκαγιών.
Τέλος, ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη νέα εποχή των ανοικτών δεδομένων και στις δυνατότητες που αυτή προσφέρει. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, στις αρχές της ερευνητικής του πορείας, γύρω στο 2000, μία μόνο δορυφορική εικόνα κόστιζε περίπου 1.500 ευρώ.
Σήμερα, χάρη στις πολιτικές ελεύθερης διάθεσης δεδομένων, διαθέτει στο εργαστήριό του περισσότερες από 50.000 δορυφορικές εικόνες, οι οποίες αντιστοιχούν σε αξία άνω των 75 εκατομμυρίων ευρώ, εάν αποκτούνταν με το παλαιό καθεστώς.
Το πραγματικό ζητούμενο πλέον, όπως τόνισε, δεν είναι η έλλειψη δεδομένων, αλλά η αποτελεσματική αξιοποίησή τους για την υποστήριξη της λήψης αποφάσεων.
Κλείνοντας τη συνέντευξη, ο καθηγητής επεσήμανε ότι η αντιμετώπιση των δασικών πυρκαγιών απαιτεί μια μετάβαση από τη διαχείριση των συνεπειών στη διαχείριση των αιτίων.
Η αξιοποίηση της επιστημονικής γνώσης, των ανοικτών δορυφορικών δεδομένων και των σύγχρονων ψηφιακών τεχνολογιών μπορεί να αποτελέσει το θεμέλιο για μια περισσότερο προληπτική, αποτελεσματική και βιώσιμη πολιτική προστασίας απέναντι στις πυρκαγιές.
