Πού τα βρίσκουν αυτά τα φυντάνια;

Λίλα Καφαντάρη

Ομολογώ πως δυσκολεύομαι να καταλάβω από πού ξεφυτρώνουν ορισμένοι άνθρωποι που εμφανίζονται στα τηλεοπτικά παράθυρα και στα έδρανα της Βουλής.

Όχι επειδή διαφωνώ μαζί τους πολιτικά. Η πολιτική διαφωνία είναι φυσιολογική. Δημοκρατία χωρίς διαφωνία δεν υπάρχει.

Αυτό που με αφήνει άφωνη είναι το μέγεθος της άγνοιας που συχνά συνοδεύεται από απίστευτη αλαζονεία. Όταν λοιπόν ακούς έναν βουλευτή να ισχυρίζεται ότι το ΚΚΕ «δεν θέλει τον πολιτισμό και την τέχνη γιατί είναι αστικά κατάλοιπα», δεν ξέρεις αν πρέπει να γελάσεις ή να ανησυχήσεις.

Γιατί αν το είπε από άγνοια, είναι επικίνδυνο.

Αν το είπε συνειδητά, είναι ακόμα χειρότερο. Ας αφήσουμε για λίγο τις κομματικές συμπάθειες και αντιπάθειες.

Μπορεί κάποιος να συμφωνεί ή να διαφωνεί με το ΚΚΕ. Μπορεί να απορρίπτει συνολικά την ιδεολογία του. Είναι δικαίωμά του. Αλλά για να λες ότι το ΚΚΕ ή γενικότερα το κομμουνιστικό κίνημα ήταν απέναντι στον πολιτισμό και την τέχνη, πρέπει είτε να μην έχεις ανοίξει ούτε ένα βιβλίο στη ζωή σου είτε να θεωρείς ότι το κοινό στο οποίο απευθύνεσαι δεν έχει ανοίξει κανένα.

Σε αυτόν τον τόπο υπήρξαν άνθρωποι όπως ο Γιάννης Ρίτσος, ο Κώστας Βάρναλης, ο Μενέλαος Λουντέμης, ο Τάσος Λειβαδίτης, ο Μίκης Θεοδωράκης και δεκάδες άλλοι δημιουργοί που συνδέθηκαν με την Αριστερά και το κομμουνιστικό κίνημα και άφησαν ανεξίτηλο αποτύπωμα στον ελληνικό πολιτισμό.

Άνθρωποι που εξορίστηκαν, φυλακίστηκαν, κυνηγήθηκαν και παρ’ όλα αυτά συνέχισαν να γράφουν, να συνθέτουν, να δημιουργούν.

Αλλά αυτά μάλλον είναι ψιλά γράμματα για όσους θεωρούν ότι ο πολιτισμός αρχίζει και τελειώνει σε μια τηλεοπτική ατάκα.

Το πρόβλημα όμως είναι βαθύτερο. Γιατί δεν πρόκειται απλώς για μια άστοχη δήλωση.

Πρόκειται για μια νοοτροπία που θεωρεί τη γνώση περιττή και την ιστορική αλήθεια εμπόδιο. Μια πολιτική κουλτούρα που δεν χρειάζεται επιχειρήματα. Αρκείται σε συνθήματα, στερεότυπα και πρόχειρες καρικατούρες.

Κι έτσι φτάνουμε στο σημείο άνθρωποι που δεν μπορούν να αρθρώσουν μια σοβαρή κουβέντα για τον πολιτισμό να εμφανίζονται ως υπερασπιστές του.

Άνθρωποι που έχουν ψηφίσει πολιτικές που διαλύουν τη δημόσια παιδεία, υποβαθμίζουν τον χώρο του βιβλίου, αφήνουν τους καλλιτέχνες να παλεύουν με την ανασφάλεια και τη φτώχεια, ξαφνικά θυμούνται την τέχνη όταν θέλουν να χτυπήσουν έναν πολιτικό αντίπαλο.

Την τέχνη που αντιμετωπίζουν ως διακοσμητικό στοιχείο. Τον πολιτισμό που θυμούνται μόνο σε επετείους, εγκαίνια και φωτογραφίες.

Και το πιο εξοργιστικό είναι ότι αυτοί οι άνθρωποι πληρώνονται από τους πολίτες για να νομοθετούν, να ελέγχουν την εξουσία και να παράγουν δημόσιο λόγο.

Κι αντί γι’ αυτό παράγουν ανοησίες. Γι’ αυτό και η απορία του Κουτσούμπα είναι απολύτως εύλογη: «Πού τα βρίσκουν αυτά τα φυντάνια;»

Γιατί πραγματικά, σε μια χώρα που γέννησε ποιητές, μουσικούς, συγγραφείς και διανοητές παγκόσμιου βεληνεκούς, είναι εντυπωσιακό πόσο συχνά αναδεικνύονται άνθρωποι που μιλούν για πράγματα τα οποία αγνοούν πλήρως.

Και ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα να μην είναι τα ίδια τα φυντάνια. Ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ένα πολιτικό σύστημα που τα ανταμείβει, τα προωθεί και τα τοποθετεί σε θέσεις από τις οποίες μπορούν να προσβάλλουν την ιστορία, τη γνώση και τη νοημοσύνη ενός ολόκληρου λαού.

Γιατί η χώρα αυτή δεν καταστρέφεται μόνο από τα μεγάλα σκάνδαλα, τη διαφθορά ή την κοινωνική αδικία.

Καταστρέφεται και από τη θρασύτητα της αμάθειας όταν αυτή αποκτά μικρόφωνο, βουλευτική έδρα και δημόσιο βήμα.

Λίλα Καφαντάρη