Διαβάζω στις εφημερίδες τίτλους όπως «Επιστροφή στα σχολεία με λιγότερους μαθητές λόγω του δημογραφικού» και μου δημιουργούνται εύλογα ερωτήματα για το μέλλον της παιδείας και, ειδικότερα, για το τι θα συμβεί στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.
Υπήρχε ένα σύνθημα την περίοδο της χούντας:
«Κάθε πόλη και στάδιο, κάθε χωριό και γυμναστήριο». Θα μου πείτε πως το να αθλείται κανείς δεν είναι κακό. Και μπράβο σε όσους υποστηρίζουν ότι η σωματική υγεία αποτελεί βασικό παράγοντα ευζωίας και ότι η δωρεάν, καθημερινή άσκηση των πολιτών μιας κοινωνίας αποτελεί σημαντική κοινωνική κατάκτηση. Σωστά.
Όταν, όμως, αυτό συνοδεύεται και από την πνευματική εξέλιξη, τη μάθηση και τη γνώση. «Νους υγιής εν σώματι υγιεί», έλεγαν οι πρόγονοί μας, και είχαν μεγάλο δίκιο. Πρόκειται για δύο αναπόσπαστα κομμάτια της ζωής μας.
Μόνο που η χούντα απέβλεπε αποκλειστικά στο αθλητικό σκέλος και όχι, ταυτόχρονα, στο πνευματικό, στο σκέλος της γνώσης. Στις ημέρες μας, ξεκινώντας από ένα τολμηρό εγχείρημα που άρχισε πριν από 30-40 χρόνια, το σύνθημα έχει μετατραπεί σε «Κάθε πόλη και πανεπιστήμιο, κάθε χωριό και σχολή».
Και αυτό, με τη σειρά του, εγείρει σωρεία ερωτημάτων. Είμαστε μια μικρή χώρα, η οποία δημογραφικά φθίνει κάθε χρόνο, αλλά θέλουμε να έχουμε περισσότερα ανώτατα ιδρύματα, περισσότερα μεταπτυχιακά, περισσότερους επιστήμονες σε όλες τις ειδικότητες και, γενικότερα, να είμαστε η χώρα της πνευματικής αφθονίας.
Είμαστε υπερφίαλοι ως έθνος; Γιατί αυτή η μεγαλομανία; Γιατί αυτή η επίδειξη χρόνιας ανευθυνότητας; Γιατί δεν υπήρξε και ακόμη δεν υπάρχει ένας προγραμματισμός σε βάθος χρόνου;
Γιατί λείπει η οξυδέρκεια και ο οραματισμός; Πλέουμε σαν χώρα σε βαθιά νερά και η διαδρομή μας, η κατεύθυνση προς την οποία κινούμαστε, ο προορισμός μας, είναι έρμαιο των ριπών των εκάστοτε ανέμων, των υπόγειων ρευμάτων και των απρόβλεπτων κυμάτων. Τι θέλουμε, επιτέλους;
Η μεταπολιτευτική Ελλάδα επένδυσε συστηματικά στη μαζικοποίηση της ανώτατης εκπαίδευσης, δημιουργώντας ένα εκτεταμένο δίκτυο πανεπιστημιακών τμημάτων και αυξάνοντας διαρκώς τον αριθμό των εισακτέων. Η πολιτική αυτή, μολονότι διεύρυνε σημαντικά την πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, δεν συνοδεύτηκε από αντίστοιχο σχεδιασμό ως προς τις πραγματικές ανάγκες της οικονομίας και της αγοράς εργασίας.
Έτσι, η χώρα παράγει πλέον μεγάλους αριθμούς πτυχιούχων, χωρίς το πτυχίο να αποτελεί κατ’ ανάγκη διαβατήριο προς την απασχόληση. Αντίθετα, η αναντιστοιχία μεταξύ προσφερόμενων σπουδών και επαγγελματικών διεξόδων οδηγεί πολλούς νέους σε παρατεταμένη αναζήτηση εργασίας, ετεροαπασχόληση ή μετανάστευση. Η κατοχή ενός τίτλου σπουδών, άλλοτε συνώνυμη κοινωνικής και επαγγελματικής ανέλιξης, έχει απολέσει μέρος της εγγυητικής της λειτουργίας.
Το ζητούμενο είναι ο εξορθολογισμός της ανώτατης εκπαίδευσης και όχι η περαιτέρω αύξηση του αριθμού των πτυχιούχων. Απαιτείται σύνδεση του αριθμού των εισακτέων και του περιεχομένου των σπουδών με τις δημογραφικές, τεχνολογικές και παραγωγικές ανάγκες της χώρας, παράλληλα με την ουσιαστική ενίσχυση της τεχνικής και επαγγελματικής εκπαίδευσης.
Η εκπαίδευση οφείλει να αποτελεί επένδυση σε γνώσεις, δεξιότητες και παραγωγική ένταξη. Η εκπαίδευση δεν πρέπει, επ’ ουδενί λόγω, να περιορίζεται σε έναν μηχανισμό μαζικής απονομής τίτλων σπουδών.
Ευθύμιος Μητσιάδης
