Η τραγωδία στο εργοστάσιο της μπισκοτοβιομηχανίας Βιολάντα στα Τρίκαλα, με πέντε νεκρές εργαζόμενες, αντιμετωπίζεται πρωτίστως ως εργατικό δυστύχημα και ποινική υπόθεση αμέλειας.
Από την άλλη πλευρά τα στοιχεία που έχουν έρθει στο φως θέτουν ένα πολύ σοβαρό ερώτημα, υπάρχει και περιβαλλοντικό έγκλημα σε εξέλιξη ή που έχει ήδη συντελεστεί;
Πολύμηνη διαρροή προπανίου: ένα δεδομένο με περιβαλλοντικές συνέπειες
Οι έρευνες των αρχών συγκλίνουν στο ότι η έκρηξη δεν προκλήθηκε από στιγμιαίο συμβάν, αλλά από μακροχρόνια διαρροή προπανίου από υπόγειες αυθαίρετες εγκαταστάσεις. Το γεγονός αυτό από μόνο του συνιστά σοβαρό ζήτημα περιβαλλοντικού κινδύνου.
Το προπάνιο είναι υδρογονάνθρακας. Σε συνθήκες παρατεταμένης διαρροής,διαχέεται στο έδαφος, εγκλωβίζεται σε υπόγειους χώρους, μπορεί να μεταναστεύσει μέσω γεωλογικών ρωγμών.
Η διεθνής πρακτική αντιμετωπίζει τέτοιες διαρροές όχι μόνο ως κίνδυνο έκρηξης, αλλά και ως πιθανή ρύπανση εδάφους και υπεδάφους, με άγνωστες συνέπειες στον χρόνο.
Περιβαλλοντικοί έλεγχοι «σιωπηλοί» και χωρίς διαφάνεια καθώς δεν έχει υπάρξει επίσημη ενημέρωση για έλεγχο ή παρακολούθηση του υδροφόρου ορίζοντα, δεν είναι γνωστό αν έχει εφαρμοστεί σχέδιο αποκατάστασης ή πρόληψης περαιτέρω ρύπανσης.
Η απουσία δημόσιας ενημέρωσης δημιουργεί ένα σοβαρό έλλειμμα διαφάνειας σε μια υπόθεση που δεν αφορά μόνο τους εργαζόμενους, αλλά ολόκληρη την τοπική κοινωνία.
Τι λέει το περιβαλλοντικό δίκαιο
Το ελληνικό και ευρωπαϊκό περιβαλλοντικό δίκαιο είναι σαφές:
Ο Ν. 1650/1986 και ο Ν. 4042/2012 (ενσωμάτωση της Οδηγίας 2008/99/ΕΚ) ορίζουν ότι ρύπανση ή υποβάθμιση του περιβάλλοντος από βιομηχανική δραστηριότητα μπορεί να συνιστά ποινικό αδίκημα, ακόμη και αν δεν υπάρχει άμεση απόδειξη βλάβης, αρκεί ο σοβαρός κίνδυνος.
Η Οδηγία 2004/35/ΕΚ για την περιβαλλοντική ευθύνη επιβάλλει την αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει» και προβλέπει: υποχρέωση πρόληψης, άμεση αποκατάσταση περιβαλλοντικής ζημιάς, συνεχή παρακολούθηση όπου υπάρχει υπόνοια ρύπανσης.
Η μη λήψη μέτρων, εφόσον υπήρχαν ενδείξεις διαρροής, μπορεί να στοιχειοθετήσει παράλειψη περιβαλλοντικής προστασίας.
Με απλά λόγια αν υπήρχε διαρροή επί μήνες και δεν ενεργοποιήθηκαν μηχανισμοί ελέγχου και προστασίας, το ζήτημα δεν είναι μόνο ποινικό ή εργατικό – είναι και περιβαλλοντικό.
Ο υδροφόρος ορίζοντας στο σκοτάδι
Τα Τρίκαλα και η ευρύτερη περιοχή εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από υπόγεια ύδατα για άρδευση και ύδρευση. Παρ’ όλα αυτά, δεν έχει ανακοινωθεί αν έχουν γίνει δειγματοληψίες σε γεωτρήσεις, δεν είναι σαφές αν εξετάζεται η πιθανότητα μακροχρόνιας επιβάρυνσης, δεν υπάρχει χρονοδιάγραμμα περιβαλλοντικής παρακολούθησης.
Η σιωπή αυτή είναι προβληματική, καθώς σε ανάλογες περιπτώσεις στο εξωτερικό, οι έλεγχοι διαρκούν χρόνια.
Ένα έγκλημα που μπορεί να μη φαίνεται – αλλά μένει
Η έκρηξη σκότωσε πέντε εργαζόμενες.
Αν αποδειχθεί ότι υπήρξε ρύπανση εδάφους ή υπεδάφους, τότε η υπόθεση της Βιολάντα δεν θα αφορά μόνο το παρελθόν, αλλά και το μέλλον της περιοχής.
Το κρίσιμο ερώτημα παραμένει:
θα περιοριστεί η έρευνα στις ποινικές ευθύνες για την έκρηξη ή θα διερευνηθεί πλήρως και το ενδεχόμενο περιβαλλοντικού εγκλήματος;
Γιατί, όπως δείχνει η εμπειρία, οι περιβαλλοντικές συνέπειες είναι αυτές που μένουν περισσότερο – και αποκαλύπτονται τελευταίες.
