WWF Ελλάς : Η αναχρονιστική εκτροπή του Αχελώου απειλεί ξανά τη Θεσσαλία

Θεσσαλία βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο της συζήτησης για τη διαχείριση του νερού, με αφορμή την επικείμενη εκδίκαση της προσφυγής κατά του αναθεωρημένου σχεδίου διαχείρισης υδάτων. Μαζί της, επιστρέφει —σαν φάντασμα του παρελθόντος— το φαραωνικό έργο της εκτροπής του Αχελώου, ένα σχέδιο που έχει ακυρωθεί έξι φορές από το Συμβούλιο της Επικρατείας, αλλά εξακολουθεί να στοιχειώνει τον δημόσιο διάλογο.

Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις WWF Ελλάς, Ελληνική Εταιρία Προστασίας της Φύσης, Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού και Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, οι οποίες μαζί με φορείς της δυτικής Ελλάδας έχουν προσφύγει κατά των νέων σχεδιασμών νομιμοποίησης της εκτροπής του Αχελώου, επισημαίνουν ότι:

1. Ποτέ δεν υλοποιήθηκαν ούτε τα πρόσθετα, ούτε τα δρομολογημένα έργα του προηγούμενου σχεδίου διαχείρισης υδάτων Θεσσαλίας (ΣΔΛΑΠ 2017), που θα επέτρεπαν στην Θεσσαλία να ικανοποιήσει τις ανάγκες της με τους δικούς της πόρους. Συγκεκριμένα, το ΣΔΛΑΠ 2017 που είχε εγκριθεί από το Συμβούλιο της Επικρατείας[1] περιλάμβανε λεπτομερές πρόγραμμα έργων που τεκμηριωμένα θα κατέληγε σε μηδενισμό του υδατικού ελλείμματος του θεσσαλικού κάμπου. Από εκείνο το πρόγραμμα δεν έχει εφαρμοστεί ούτε το πρόγραμμα εξοικονόμησης ύδατος (το οποίο σημειώνει ότι μπορεί να αποφέρει μέχρι και 20% πραγματική μείωση των κατανάλωσης νερού), ούτε τα μικρά τοπικά και πολύ πιο βιώσιμα έργα ταμίευσης που ήταν δρομολογημένα μέχρι και το 2017 (τα οποία μπορούσαν να προσφέρουν όφελος 67 εκατ. κ.μ. αρδευτικού νερού ανά έτος), ούτε τα «πρόσθετα», τα οποία θα μπορούσαν να προσφέρουν 140 εκατ. κ.μ. νερού ανά έτος.[2] Και αυτό διότι όσοι υπόσχονται τώρα εκτροπές ποταμών, δεν μπόρεσαν να εξασφαλίσουν τα βασικά – άδειες, χρηματοδοτήσεις, έλεγχο και αξιόπιστη μέτρηση της κατανάλωσης αρδευτικού ύδατος, και την τήρηση ενός βασικού χρονοδιαγράμματος υλοποίησης.
2. Στο προσβαλλόμενο σχέδιο παρουσιάζεται αύξηση  των αρδευόμενων εκτάσεων του θεσσαλικού κάμπου κατά 11%, δηλαδή κατά 300.000 στρέμματα. Οι μεταβολές αυτές είναι εντελώς πλασματικές καθώς βασίζονται στα τελείως αναξιόπιστα και μεθοδολογικά έωλα και ανεξέλεγκτα δεδομένα του ΟΠΕΚΕΠΕ, οργανισμού που έχει τεθεί σε επιτήρηση από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία. Συγκεκριμένα, ενώ στα προηγούμενα ΣΔΛΑΠ ο υπολογισμός των αρδευόμενων εκτάσεων του Υδατικού Διαμερίσματος Θεσσαλίας βασιζόταν στα επίσημα στατιστικά στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ (των ετών 2007 και 2013 αντίστοιχα), ξαφνικά στο επίδικο σχέδιο τα στοιχεία αυτά, παρόλο που ήταν διαθέσιμα, αντικαταστάθηκαν από τις «ενιαίες αιτήσεις ενίσχυσης», τα χωρικά δεδομένα των οποίων αποτελούν ευθύνη του δικαιούχου κάθε αίτησης.
3. Ενώ το μέσο και κάτω τμήμα του είναι ήδη τροποποιημένο, ο άνω Αχελώος είναι σε μεγάλο βαθμό αδιατάρακτο οικοσύστημα που πηγάζει από την καρδιά της Πίνδου και τώρα απειλείται με εκτροπή μέσω σηράγγων και φραγμάτων στον θεσσαλικό κάμπο.
4. Ο Αχελώος ήδη φιλοξενεί τέσσερα μεγάλα φράγματα και τεχνητές λίμνες που εξυπηρετούν διάφορους σκοπούς, ενώ εκκρεμούν κι άλλα και τώρα επανέρχεται η πίεση για εκτροπή του. Πώς θα εξυπηρετηθούν όλες αυτές οι χρήσεις όταν εκτραπεί μέσω έργων που σχεδιάστηκαν τη δεκαετία του ’80 και διαστασιολογημένα για τεράστια εκτροπή 1,2 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων νερού;
5. Στο νέο ΣΔΛΑΠ, το οποίο αναθεωρήθηκε πρόσφατα, προστέθηκε εμβόλιμα η εκτροπή του Αχελώου, κατόπιν εντολής του ΥΠΕΝ προς τους μελετητές.
6. Με βάση το ισχύον πλαίσιο, το γιγαντιαίο κόστος της εκτροπής θα μετακυλιστεί κατά κύριο λόγο στους χρήστες, δηλαδή τους Θεσσαλούς αγρότες. Υπενθυμίζεται πως η ΕΕ έχει εδώ και 30 χρόνια διευκρινίσει ότι δεν θα το χρηματοδοτήσει.
7. Τα έργα εκτροπής είναι ασυμβίβαστα με την νέα ΚΑΠ, που προβλέπει την αναδιάρθρωση των υδροβόρων καλλιεργειών, και την μείωση των αρδευόμενων εκτάσεων.

Δηλώνουν, έτσι, ότι «σε μια εποχή ιδιαίτερα έντονων και ολοένα και συχνότερων κλιματικών καταστροφών, με σοβαρότατες επιπτώσεις στη γεωργική δραστηριότητα της Θεσσαλίας, η επαναφορά στην πολιτική σκηνή ενός έργου εντυπωσιασμού, αποτελεί άλλη μια θλιβερή απόδειξη πως η Ελλάδα βαδίζει προς το αβέβαιο κλιματικό μέλλον με τα μάτια προσκολλημένα στο παρελθόν. Αυτό ισχύει και για κάθε εκτροπή ποταμού και μεγάλης περιβαλλοντικής επίπτωσης κατασκευαστικό έργο, ιδίως όταν δεν έχει προηγηθεί προσπάθεια και σχεδιασμός για βιώσιμη χρήση και διαχείριση των υδάτινων συστημάτων της χώρας».

Επιπλέον αναφέρουν ότι «η εκτροπή του Αχελώου μόνο να συσκοτίσει μπορεί το αβέβαιο μέλλον μιας Θεσσαλίας που υποφέρει από κακοδιαχείριση των νερών της και πλέον από σοβαρές κλιματικές καταστροφές, ενώ αγνοούνται αδικαιολόγητα σημαντικά έργα για την ανασυγκρότηση και θωράκιση της αγροτικής παραγωγής με βάση τα νέα κλιματικά δεδομένα. Επίκεντρο και επείγουσες προτεραιότητες πρέπει να αποτελέσουν η ενίσχυση της ανθεκτικότητας των αγροτικών οικοσυστημάτων και η αποκατάσταση υποβαθμισμένων φυσικών οικοσυστημάτων που μπορούν να αποτελέσουν την πλέον αποδοτική λύση για την εξασφάλιση επάρκειας ύδατος για άρδευση και τη θωράκιση της Θεσσαλίας απέναντι στις εντεινόμενες κλιματικές καταστροφές».

[1] Με την απόφασή του 2228/2020, το Συμβούλιο της Επικρατείας έκρινε ότι το ΣΔΛΑΠ 2017 «αφ΄ενός στοιχεί με τις προβλέψεις της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ, σύμφωνα με τις διατάξεις της οποίας η διαχείριση των υδάτων πρέπει να γίνεται σε επίπεδο περιοχής λεκανών απορροής ποταμού, αφ΄ετέρου εγκρίθηκε κατόπιν τεχνικής-επιστημονικής αξιολόγησης στην οποία ελήφθησαν υπ΄όψη περιβαλλοντικά, κοινωνικά, αναπτυξιακά και οικονομικά κριτήρια και αφού προηγήθηκε δημόσια διαβούλευση με τους ενδιαφερόμενους φορείς»

[2] Επίσημοι υπολογισμοί του ΣΔΛΑΠ 2017.